پاسخ قاطع به تهدید خارجی؛ ترسیم خطوط قرمز مذاکره

ایده روز آنلاین – گروه سیاسی: محسن پاک‌آیین، دیپلمات پیشین درباره طرح مواضع رهبر انقلاب نسبت به مذاکرات هسته‌ای ایران و آمریکا به ایده روز آنلاین گفت:

بیانات اخیر رهبر انقلاب را باید فراتر از یک موضع‌گیری مقطعی تحلیل کرد. این سخنان، در واقع تبیین چارچوب راهبردی جمهوری اسلامی در قبال مذاکرات و همزمان پاسخی مستقیم به فضای تهدیدآمیزی بود که از سوی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا مطرح شده است.

این اظهارات را می‌توان در ۲سطح مکمل بررسی کرد: تعیین خطوط قرمز مذاکره و بازدارندگی در برابر تهدید نظامی

۱- ترسیم انتظارات و خطوط قرمز مذاکرات

در بخش نخست، رهبر انقلاب صراحتا تأکید کردند که اصل برنامه هسته‌ای ایران موضوعی برای تعطیلی یا توقف در مذاکرات نیست. به بیان دیگر، چارچوب گفت‌وگو نمی‌تواند ناظر به نفی حق هسته‌ای ایران باشد. همچنین هرگونه توافق احتمالی نباید مبانی امنیتی و دفاعی کشور یا اقتدار ملی را هدف قرار دهد.

در این چارچوب، مطالبه اصلی ایران روشن است:

• حفظ زیرساخت‌های هسته‌ای در چارچوب حقوق بین‌الملل
• صیانت از توان دفاعی و امنیتی کشور
• لغو مؤثر تحریم‌های اقتصادی و پایان فشار معیشتی بر مردم

این موضع، عملا رهنمودی شفاف به تیم مذاکره‌کننده است. پیام روشن است: اگر محدودیت‌هایی پذیرفته شود، این محدودیت‌ها باید در قبال امتیازی واقعی و قابل راستی‌آزمایی یعنی رفع تحریم‌ها باشد؛ نه صرف وعده‌های سیاسی.

۲- پاسخ بازدارنده به ادبیات تهدید

بخش دوم بیانات، ناظر به تهدیدهای اخیر رئیس‌جمهور آمریکا بود؛ ازجمله اشاره به استقرار ناوهای نظامی در منطقه و تأکید بر قدرت ارتش ایالات متحده. پاسخ رهبر انقلاب، صریح و بدون ملاحظه لفظی بود: هر ارتشی حتی بزرگ‌ترین آنها می‌تواند ضربه بخورد، و هر ناوی حتی اگر هیبت‌آور باشد در برابر سلاح مناسب آسیب‌پذیر است.

این موضع، در منطق بازدارندگی قابل تحلیل است. تهدید یکجانبه اگر بی‌پاسخ بماند، به محاسبه غلط طرف مقابل می‌انجامد. پاسخ متقابل، معادله هزینه–فایده را برای طرف مقابل بازتنظیم می‌کند. به‌ویژه آنکه تجربه‌های منطقه‌ای نشان داده است برتری سخت‌افزاری لزوما به‌معنای مصونیت راهبردی نیست.

۳. تأثیر بر معادله مذاکره

بیانات اخیر، از منظر دیپلماسی نیز پیامد دارد. تیم مذاکره‌کننده در ژنو، با پشتوانه چنین موضعی، در موقعیت چانه‌زنی قوی‌تری قرار می‌گیرد. وقتی طرف مقابل بداند که ایران در برابر فشار نظامی یا روانی عقب‌نشینی نمی‌کند، فضای گفت‌وگو واقع‌بینانه‌تر می‌شود.

در عین حال، این موضع صرفا ناظر به سیاست خارجی نیست. مطالبه از دولت و دستگاه اجرایی نیز روشن است؛ تلاش مضاعف برای تأمین نیازهای مردم و بهبود شرایط اقتصادی. اگر قرار است مذاکرات به نتیجه برسد، معیار نهایی آن باید کاهش ملموس فشار بر زندگی شهروندان باشد.

بیانات رهبر انقلاب را می‌توان ترکیبی از بازدارندگی و دیپلماسی دانست؛ نه عقب‌نشینی در برابر تهدید، و نه بستن مسیر گفت‌وگو.

خطوط قرمز مشخص شده‌اند؛ میدان مذاکره نیز باز است. اکنون آزمون اصلی در میز مذاکره و در سنجش اراده طرف مقابل برای پذیرش یک توافق متوازن و پایدار خواهد بود.