چرا گربه‌ها روی پاهایشان «حسگر» دارند؟

تینا مزدکی_برای پاسخ به این سؤال، ابتدا باید بدانیم موهای حسی دقیقاً چه هستند. این موها که با نام علمی «ویبریسا» (Vibrissae) شناخته می‌شوند، نوعی موی خاص هستند که نسبت به موهای معمولی بدن، سفت‌تر و چندین برابر ضخیم‌تر هستند. اگرچه خود موهای حسی فاقد عصب‌اند، ریشه آن‌ها در ساختارهای ویژه‌ای قرار گرفته که سرشار از پایانه‌های عصبی است؛ به همین دلیل، این موها حساسیت بسیار بالایی دارند.

«رابین گرنت»، زیست‌شناس حسی در دانشگاه منچستر متروپولیتن بریتانیا، می‌گوید حساسیت موهای حسی صورت گربه تقریباً با حساسیت نوک انگشتان انسان قابل مقایسه است.

موهای حسی صورت چه کاری انجام می‌دهند؟

بلندترین موهای حسی گربه در دو طرف بینی قرار دارند و به آن‌ها ویبریساهای پوزه‌ای گفته می‌شود. تعداد این موها در گربه‌ها متفاوت است، اما به‌طور میانگین در هر طرف پوزه ۱۲ عدد از آن‌ها وجود دارد که در چهار ردیف قرار گرفته‌اند.

موهای حسی صورت به گربه‌ها کمک می‌کنند زمانی که نور کم است یا دید آن‌ها محدود شده، محیط اطراف خود را بهتر درک کنند. اگرچه گربه‌ها در دیدن اجسام دور مهارت خوبی دارند، اما نمی‌توانند روی اشیایی که در فاصله کمتر از حدود ۲۵ سانتی‌متری چشمشان قرار دارند، به‌خوبی تمرکز کنند. «جاناتان لوسوس»، زیست‌شناس تکاملی دانشگاه واشنگتن، می‌گوید گربه‌ها برای تشخیص موقعیت اشیای نزدیک به موهای حسی خود متکی هستند.

گربه‌ها علاوه بر این موها، بالای هر چشم نیز دسته‌ای از موهای حسی دارند که ویبریساهای فوق‌چشمی نامیده می‌شوند. این موها از چشم‌ها محافظت می‌کنند و در صورت برخورد یا نزدیک شدن چیزی به آن‌ها، می‌توانند واکنش پلک‌زدن را تحریک کنند. گربه‌ها همچنین روی چانه و در دو طرف سر، در فاصله میان گوش و چانه، موهای حسی دیگری دارند که به آن‌ها کمک می‌کنند فضای اطراف خود را بهتر تشخیص دهند.

گربه‌ها روی پشت هر یک از پاهای جلویی خود نیز دسته‌ای شامل چهار تا شش موی حسی دارند که طول هرکدام حدود دو تا سه سانتی‌متر است. این موها در علم «ویبریساهای کارپال» (Carpal vibrissae) نامیده می‌شوند.

واژه «کارپال» به استخوان‌هایی اشاره دارد که در انسان در ناحیه مچ دست قرار گرفته‌اند. البته محل این استخوان‌ها در گربه‌ها دقیقاً مشابه انسان نیست. گربه‌ها در واقع هنگام راه رفتن روی انگشتان خود حرکت می‌کنند، نه روی کف دست؛ بنابراین استخوان‌های کارپال آن‌ها در قسمت بالاتری از پا قرار گرفته‌اند.

به همین دلیل، موهای حسی کارپال نیز در بخش پشتی پاهای جلویی و نزدیک به این استخوان‌ها قرار دارند.

گربه‌ها تنها حیوانات دارای این موها نیستند

وجود موهای حسی کارپال به گربه‌ها محدود نمی‌شود. بسیاری از گوشت‌خواران و جوندگان، همچنین لمورها و آرمادیلوها نیز چنین موهایی دارند. در مقابل، سگ‌های اهلی فاقد موهای حسی کارپال هستند، هرچند برخی دیگر از گونه‌های خانواده سگ‌سانان این موها را دارند. خرگوش‌ها و حیوانات سم‌دار مانند اسب و گاو نیز فاقد چنین ساختاری هستند.

به گفته لوسوس، گونه‌هایی که موهای حسی کارپال دارند، معمولاً حیواناتی هستند که یا از اندام‌های جلویی خود برای گرفتن اشیا استفاده می‌کنند یا مهارت زیادی در بالا رفتن از درختان دارند. در چنین شرایطی، زمانی که حیوان نمی‌تواند چیزی را که در حال گرفتن آن است به‌خوبی ببیند، موهای حسی می‌توانند اطلاعات بیشتری درباره آن در اختیارش قرار دهند.

لوسوس معتقد است یکی از دلایلی که گربه‌ها این موها را دارند اما سگ‌ها ندارند، به توانایی گربه‌ها در حرکت دادن پاهای جلویی و استفاده از آن‌ها برای گرفتن اشیا مربوط می‌شود. گربه‌ها می‌توانند پاهای جلویی خود را به طرفین حرکت دهند و حتی آن‌ها را برای گرفتن اشیا به یکدیگر نزدیک کنند؛ قابلیتی که در سگ‌ها به این شکل وجود ندارد.

موهای حسی پا دقیقاً چه کاربردی دارند؟

دانشمندان هنوز با قطعیت نمی‌دانند که موهای حسی کارپال در گربه‌ها دقیقاً چه وظیفه‌ای بر عهده دارند. با این حال، شواهد موجود نشان می‌دهد که این موها احتمالاً در هدایت حرکات و انتخاب محل مناسب برای قرار دادن پنجه‌ها نقش دارند.

گرنت می‌گوید این موها احتمالاً به گربه‌ها کمک می‌کنند هنگام حرکت در مسیرهای پیچیده، به‌ویژه هنگام بالا رفتن از سطوح، محل قرار گرفتن پنجه‌های جلویی خود را با دقت بیشتری تعیین کنند.

او همچنین احتمال می‌دهد که موهای حسی پا در کنترل و گرفتن شکار نیز نقش داشته باشند.

به این ترتیب، موهای حسی گربه تنها زائده‌هایی در اطراف صورت نیستند. گربه‌ها مجموعه‌ای از این گیرنده‌های حساس را در بخش‌های مختلف بدن خود دارند و موهای حسی روی پاها نیز احتمالاً یکی دیگر از ابزارهای حسی این شکارچیان برای درک بهتر محیط و کنترل حرکاتشان هستند.

۲۲۷۳۲۳