مرگ جمال عبدالناصر، تاثر عمیق شاه و ۳ روز عزای عمومی در ایران؛ مهر ۱۳۴۹

به گزارش خبرگزاری ایده روز آنلاین، عصر روز دوشنبه، ششم مهرماه ۱۳۴۹، جمال عبدالناصر رئیس‌جمهور مصر در ۵۲ سالگی بر اثر سکته قلبی درگذشت. او که از شانزده سال پیش از آن، سکان هدایت کشور مصر را در دست داشت، از چهره‌های شاخص و تأثیرگذار در میان گروه «افسران آزاد» بود؛ تشکلی که در سحرگاه یکم  مرداد ۱۳۳۱ به سلطنت ملک فاروق پایان دادند. دو سال پس از این رخداد، در پی استعفای ژنرال محمد نجیب، سرهنگ دوم جمال عبدالناصر رسماً ردای ریاست‌جمهوری را بر تن کرد.

ناصر در ۲۳ تیر ۱۲۹۷ در اسکندریه زاده شد. پدرش از اهالی دهکده «بنی‌مور» در مصر علیا و کارمند اداره پست بود. او تحصیلات متوسطه را در ۱۹ سالگی به پایان رساند و در سال ۱۹۳۷ وارد دانشکده نظامی شد؛ سپس در سال ۱۹۳۸ با درجه ستوانی به خدمت در یگان پیاده‌نظام درآمد. او بعدها به نیروی سواره‌نظام پیوست، در اوایل جنگ جهانی دوم در العلمین خدمت کرد و در سال ۱۹۴۲ با نمره‌ای درخشان به دانشکده ستاد راه یافت.

او در جنگ فلسطین (۱۹۴۸) به‌شدت مجروح، و یک ماه در بیمارستان بستری شد. سال ۱۳۳۱ خورشیدی، با همراهی یازده افسر دیگر، حکومت فاروق را ساقط، و در همان سال، قانون اصلاحات ارضی را تدوین کرد. دو سال بعد، توافق‌نامه‌ای در خصوص تخلیه کانال سوئز از نیروهای بریتانیایی امضا کرد.

سال ۱۹۵۵ نقطه عطفی در سیاست خارجی او بود؛ چراکه نخستین قرارداد تسلیحاتی مصر با یکی از کشورهای بلوک سوسیالیست (چکسلواکی) را منعقد کرد. سه سال بعد، رؤیای وحدت با سوریه را محقق ساخت که به تغییر نام کشور به «جمهوری متحده عربی» انجامید، هرچند این پیوند بیش از دو سال دوام نیاورد.

ملی کردن کانال سوئز در چهارم مرداد ۱۳۳۵ از بزرگ‌ترین دستاوردهای سیاسی او بود، در حالی که جنگ ژوئن ۱۹۶۷ (خرداد ۱۳۴۶)، شکستی سنگین برای او رقم زد. در هجدهم تیرماه ۱۳۴۶، ناصر در پی ناکامی ارتش‌های عربی از مقام ریاست‌جمهوری استعفا داد، اما در پی خروش و تظاهرات گسترده مردمی در حمایت از وی، از این تصمیم منصرف شد و اختیارات تام یافت. او در آن زمان هم‌زمان ریاست‌جمهوری، ریاست شورا و دبیرکلی «اتحادیه سوسیالیست» (حزب واحد مصر) را برعهده داشت. در یکم مرداد ۱۳۴۹، طرح «راجرز» را برای برقراری آتش‌بس در کانال سوئز پذیرفت و دستور آغاز مذاکرات غیرمستقیم با اسرائیل را صادر کرد. او همچنین در واپسین کنفرانس سران عرب برای حل بحران کانال، نقشی محوری ایفا نمود.

جمال عبدالناصر، که نزد مصریان به عنوان پدر مصر مدرن شناخته می‌شد، در حالی چشم از جهان فروبست که رؤیای ناتمام «اتحاد جهان عرب» و نابودی اسرائیل را در سر می‌پروراند و در مقام یک «صلح‌ساز» نگریسته می‌شد. آخرین کنش سیاسی او، میانجی‌گری در منازعه میان ملک حسین و چریک‌های فلسطینی بود. او رهبری بود که از بیش از ده سوءقصد جان به در برد و محبوبیتش به اندازه‌ای بود که در سال ۱۳۴۶ خورشیدی، دانش‌آموزان مدارس در ستایشش چنین سرودند: «ناصر ما تو را دوست خواهیم داشت، ناصر / ما تو را خواهیم پرستید، ناصر!».

 ناصر قامتی افراشته، موهایی جوگندمی و لبخندی نافذ داشت، به زبان انگلیسی مسلط بود و در کلامش رگه‌هایی از طنز و مطایبه هویدا بود. به اصول مذهبی پایبند بود و از نوشیدن مشروبات پرهیز داشت. زندگی شخصی‌اش در ویلایی ساده جریان داشت و همسرش، که به‌ندرت در انظار عمومی ظاهر می‌شد، امور دفتری‌اش را نیز تمشیت می‌کرد.

تلگرام شاه به مناسبت درگذشت ناصر

در پی درگذشت جمال عبدالناصر محمدرضا پهلوی در تلگرامی رسمی به انور سادات، این واقعه را در پیوند با بحران‌های خاورمیانه «تأسف‌بار»خواند. متن تلگرام شاه به این شرح بود:

« خبر درگذشت ناگهانی حضرت جمال عبدالناصر رئیس‌جمهوری متحده عرب موجب تاثر عمیق من گردید. در این موقعیت تاسف‌انگیز و در این ایام بحرانی در امور خاورمیانه عربی که امیدهای جهان برای برقراری صلح متوجه اقدامات اخیر کشور شما شده است. مراتب تسلیت و همدردی صمیمانه خود را به آن جناب و ملت مصر و به اعضای خانواده رئیس‌جمهوری فقید ابراز می‌دارم.» (اطلاعات، ۸ مهر ۱۳۴۹)

اعلام سه روز عزای رسمی در ایران

هم‌زمان پیام تلگرام شاه خطاب به انورسادات، دربار ایران نیز با صدور اعلامیه‌ای سه روز عزای رسمی اعلام کرد و پرچم‌ها در سراسر کشور به حالت نیمه‌افراشته درآمد. متن اعلامیه دربار به این شرح بود:

«به فرمان مطاع اعلیحضرت همایون شاهنشاه آریامهر نظر به عوالم مودت بین دو کشور دوست و هم‌کیش ایران و مصر، دربار شاهنشاهی به مناسبت درگذشت جمال عبدالناصر رئیس‌جمهوری متحده عربی به مدت سه روز عزادار و در این مدت درفش شاهنشاهی و پرچم‌های دولتی نیمه‌افراشته خواهد بود.» (اطلاعات، ۸ مهر ۱۳۴۹)

۲۵۹