خانواده قدر؛ نوادگان خانواده شهاب ۳ / موشک غافلگیرکننده ایران در میدان جنگ؛ کلاهک بارشی با سوخت مایع

ایده روز آنلاین: در جریان دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه ایران توانست با قدرت موشکی و پهپادی، مقابل حملات اسرائیل و در جنگ دوم مقابل آمریکا و اسرائیل مقاومت کند. موشک‌ها و پهپادهایی که محصول ایران هستند و مسئول مقابله با حملات خارجی بودند و مسئولیت خود را هم طبق ماموریت انجام دادند.

ایده روز آنلاین قصد دارد در سلسله گزارش‌هایی به معرفی این موشک‌ها و پهپادها می‌پردازد. بخش اول و دوم که مربوط به معرفی موشک‌های خرمشهر ۴ و سجیل بوده را در وبسایت خبرگزاری ایده روز آنلاین می‌توانید مطالعه کنید.

خاستگاه و روند توسعه نوادگان خانواده شهاب

موشک بالستیک «قدر» یکی از مهم‌ترین محصولات صنعت موشکی جمهوری اسلامی است که بر پایه تجربیات به‌دست‌آمده از طراحی و تولید موشک شهاب ۳ توسعه یافته است. این موشک در چند گونه مختلف و با بردهای متفاوت ساخته شده و به دلیل برخورداری از برد قابل توجه و قابلیت استفاده از سرجنگی جداشونده، جایگاه مهمی در توان موشکی نیروی هوافضای سپاه پاسداران دارد.

موشک قدر را می‌توان نمونه تکامل‌یافته شهاب ۳ دانست؛ موشکی که با هدف افزایش برد و بهبود برخی ویژگی‌های پروازی و عملیاتی نسل پیشین طراحی و تولید شد. تغییر در ساختار بدنه، به‌ویژه بخش فوقانی و دماغه موشک، از جمله تفاوت‌های ظاهری این دو محصول است. همچنین استفاده از سرجنگی جداشونده یکی از مهم‌ترین تغییرات در روند توسعه این خانواده موشکی به شمار می‌رود.

بر اساس اطلاعات منتشرشده در رسانه‌های داخلی، موشک قدر در سه گونه اصلی «قدر S»، «قدر H» و «قدر F» توسعه یافته است. برد این سه گونه به‌ترتیب حدود ۱۳۵۰، ۱۶۵۰ و ۲۰۰۰ کیلومتر اعلام شده است. 

موشک قدر از پیشران سوخت مایع استفاده می‌کند و در رده موشک‌های بالستیک تک‌مرحله‌ای قرار می‌گیرد. استفاده از سوخت مایع یکی از ویژگی‌های مشترک این موشک با نسل‌های پیشین خانواده شهاب است. سامانه پیشران قدر را می‌توان نمونه ارتقاء یافته سامانه مورد استفاده در شهاب ۳ دانست؛ فناوری‌ای که در توسعه برخی محصولات فضایی ایران، از جمله ماهواره‌بر سفیر، نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

بر اساس مشخصات فنی منتشر شده از سوی خبرگزاری تسنیم، موشک قدر F حدود ۱۵ متر و ۸۶ سانتی‌متر طول و ۱۲۵ سانتی‌متر قطر دارد. وزن این موشک حدود ۱۷ هزار و ۴۶۰ کیلوگرم و وزن سرجنگی آن حدود ۶۵۰ کیلوگرم اعلام شده است. این ارقام مشخصاً به گونه قدر F مربوط می‌شود و نمی‌توان آنها را به تمام نسخه‌های این خانواده تعمیم داد.

سرجنگی و سامانه هدایت

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های موشک قدر، برخورداری از سرجنگی جداشونده است. در این ساختار، سرجنگی پس از پایان مرحله پیشرانش از بدنه اصلی موشک جدا می‌شود و مسیر بالستیک خود را ادامه می‌دهد. این ویژگی از جمله تفاوت‌های مهم قدر با نسل‌های اولیه موشک شهاب ۳ محسوب می‌شود.

در برخی گزارش‌های منتشرشده درباره این موشک، به امکان استفاده از سرجنگی‌های بارانی یا همان خوشه‌ای نیز اشاره شده است. در این نوع سرجنگی، محموله انفجاری به چندین زیرمهمات تقسیم می‌شود و امکان پوشش محدوده‌ای گسترده‌تر را فراهم می‌کند؛ به عبارت دیگر در مرحله پایانی سر جنگی به خوشه‌های متعددی از مواد منفجره تبدیل می‌شود و مانند باران بارش می‌کند.

در بخش هدایت و کنترل نیز سامانه هدایت اینرسیایی از اجزای اصلی این خانواده موشکی به شمار می‌رود. این سامانه با استفاده از اطلاعات مربوط به حرکت و موقعیت موشک، مسیر پرواز آن را کنترل می‌کند. 

جایگاه عملیاتی و اهمیت راهبردی

اهمیت موشک قدر تنها به برد آن محدود نمی‌شود. توسعه گونه‌های مختلف این موشک با بردهای متفاوت، امکان استفاده از یک خانواده موشکی در مأموریت‌های گوناگون را فراهم کرده است. از سوی دیگر، ارتباط فناوری این موشک با برنامه فضایی ایران نیز قابل توجه است.

بر اساس گزارش خبرگزاری تسنیم، از مرحله نخست موشک قدر در ساخت ماهواره‌بر قاصد استفاده شده است. این موضوع نشان‌دهنده امکان بهره‌گیری از فناوری‌های توسعه‌یافته در حوزه موشکی برای پیشبرد برنامه فضایی کشور است.

همچنین خبرگزاری تسنیم در خردادماه ۱۴۰۵ از به‌کارگیری موشک‌های قدر در کنار موشک‌های حاج قاسم در عملیات نصر خبر داد. در این گزارش، برد گونه مورد استفاده از موشک قدر دو هزار کیلومتر اعلام شده است. 

نوع جدیدتری از موشک قدر که احتمالا همان قدر F باشد، «با کلاهک مانور دهنده و هدایت شونده بانام سامانه نصرالله در جریان رزمایش پیامبر اعظم ۱۷ برای نخستین مرتبه رونمایی و آزمایش شد.» تسنیم در این باره نوشته «توسعه سرجنگی‌های بالستیک با قابلیت مانور در فاز نهایی سبب می‌شود با خارج شدن سر جنگی از مسیر مدار بالستیک مرسوم و حرکت روی مسیرهایی که دارای نظم مشخصی نیست سامانه دشمن دچار مشکل در پیش‌بینی مسیر و در نتیجه قفل روی سر جنگی شود، بدین ترتیب امکان مقابله سپر دفاع موشکی دشمن تا نزدیک به صفر کاهش می‌یابد.»

در مجموع، موشک قدر یکی از حلقه‌های مهم در روند تکامل توان موشکی جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. این خانواده موشکی با تکیه بر تجربیات حاصل از توسعه شهاب ۳ و حفظ ساختار پیشران سوخت مایع، در زمینه افزایش برد، توسعه سرجنگی و بهبود ویژگی‌های پروازی ارتقا یافته است. تداوم استفاده از این موشک در کنار توسعه نسل‌های جدیدتر موشک‌های سوخت جامد نشان می‌دهد که خانواده قدر همچنان بخشی از ظرفیت موشکی کشور در حوزه بازدارندگی و مقابله با تهدیدات دوربرد به شمار می‌رود.

۲۹۲۹