به گزارش پایگاه فکر و فرهنگ مبلغ، تربیت دینی نسل آلفا در دنیایی که فناوریهای دیجیتال، شبکههای اجتماعی و جریانهای متنوع فرهنگی بخش جداییناپذیر زندگی کودکان و نوجوانان شدهاند، با چالشهای تازهای روبهروست. نسلی که از سالهای نخست زندگی با حجم گستردهای از اطلاعات و الگوهای رفتاری مواجه میشود، به شیوههای تربیتی متناسب با شرایط امروز نیاز دارد؛ شیوههایی که تنها بر آموزش مستقیم و توصیههای کلامی تکیه نکنند، بلکه قدرت تفکر، انتخاب آگاهانه و احساس تعلق را در فرزندان تقویت کنند.
از سوی دیگر، تربیت دینی نسل آلفا نیازمند شناخت دقیق ویژگیهای شناختی، عاطفی، اجتماعی و هویتی این نسل است. توجه به اقتضائات سنی، تقویت قدرت تفکر و تشخیص، ایجاد ارتباط عاطفی مؤثر میان والدین و فرزندان و فراهم کردن زمینه تجربه زیسته ارزشهای دینی از جمله مؤلفههای اساسی در این فرآیند به شمار میروند. در این میان، نقش خانواده بهعنوان نخستین و مهمترین بستر تربیتی در کنار ظرفیت مجموعههای تربیتی، مربیان و گروههای همسالان اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه شکلگیری هویت دینی پایدار بیش از آنکه محصول اجبار و تحمیل باشد، در بستر محبت، اعتماد، آگاهی و احساس تعلق تحقق مییابد.
بر این اساس، مواجهه مؤثر با مسئله تربیت دینی نسل آلفا مستلزم اتخاذ رویکردی جامع، متناسب با شرایط روز و مبتنی بر شناخت عمیق مخاطب است، رویکردی که ضمن توجه به چالشهای فضای مجازی و تنوع دیدگاهها، بر تقویت ظرفیتهای درونی فرزندان، رشد معنوی والدین و ایجاد پیوندهای هویتی و اجتماعی سالم تأکید داشته باشد. هدف نهایی چنین تربیتی پرورش نسلی است که نهتنها از آگاهی و شناخت دینی برخوردار باشد، بلکه بتواند با تکیه بر باورهای درونی، قدرت تشخیص و انتخاب آگاهانه در مواجهه با تحولات و چالشهای زندگی معاصر، هویت دینی خود را حفظ کرده و مسیر رشد و تعالی معنوی را با اراده و شناخت دنبال کند.
بنابر روایت ایکنا، در راستای بررسی زوایای مختلف زیست و تمایلات نسل آلفا، تفاوت آن با نسلهای پیشین و نیز چگونگی تربیت دینی این نسل به گفتوگو با حجتالاسلام حسین گلردی، کارشناس حوزه تربیت دینی و اخلاقی پرداخته است که مشروح آن را در ادامه میخوانیم.
به نظر شما، در تربیت دینی نسل آلفا، رفتار عملی والدین تا چه اندازه بر آموزشهای کلامی و توصیههای مستقیم آنها تأثیرگذار است؟ اگر میان باورهای دینی والدین و رفتار روزمره آنها تناقض وجود داشته باشد، این مسئله چه تأثیری بر نگرش دینی فرزندان خواهد گذاشت؟
خداوند متعال در آیه ششم سوره مبارکه تحریم میفرماید: «َیا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِیکُمْ نَارًا؛ ای کسانی که ایمان آوردهاید، خود و خانوادهتان را از آتش حفظ کنید. این یعنی ما نسبت به خانواده و فرزندان خود مسئولیت داریم». اما در عین حال میفرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لِمَ تَقُولُونَ مَا لَا تَفْعَلُونَ؛ کَبُرَ مَقْتًا عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا مَا لَا تَفْعَلُونَ؛ ای کسانی که ایمان آوردهاید، چرا چیزی میگویید که به آن عمل نمیکنید؟ نزد خدا بسیار ناپسند است که چیزی بگویید و به آن عمل نکنید». از کنار هم قرار دادن این دو آیه میتوان برداشت کرد که مسئولیت تربیت دینی خانواده با توصیه کردن تمام نمیشود بلکه والدین ابتدا باید خودشان به آنچه میگویند ملتزم باشند.
امام صادق(ع) نیز در روایتی میفرمایند: «کُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ؛ با غیر زبان دعوت کنید»؛ چراکه «لِیَرَوْا مِنْکُمُ اَلْوَرَعَ وَ اَلاِجْتِهَادَ وَ اَلصَّلاَةَ وَ اَلْخَیْرَ؛ باید ورع و پاکی و تلاش و نماز و خیر را از شما ببینند». در ادامه این حدیث نیز آمده است: «فَإِنَّ ذَلِکَ دَاعِیَةٌ؛ اینها دعوتکننده است». گاهی به مبلغین گفته میشود که سعی کنید در بین مردم و با مردم زندگی کنید نه اینکه فقط منبر بروید. مثلا در محلهها مجموعه و تشکیلاتی راه بیندازید اما خانواده مجموعه و نهادی است که خود خدا راه انداخته و فرصت طلایی برای زندگی کردن و اثرگذاری مهیا شده است. البته این فرصت در زبان نیست، بلکه در سبک زندگی و رفتار ماست. فرزندان شبیه حرفهای ما نمیشوند بلکه شبیه خود ما (یعنی رفتار ما) میشوند. البته این به معنای آن نیست که والدین قرار است انسانهای بیخطایی باشند. اتفاقا اگر نوجوان ببیند وقتی که پدر و مادرش خطا میکنند، آن را میپذیرند و اصلاح میکنند، این عمل نیز بخشی از تربیت دینی است. اینکه فرزندان تلاش برای خوب شدن و رشد کردن را در والدین ببینند، موضوع بسیار مهمی است.
در مجموعههای تربیتی، پذیرش مسئولیت مربیگری معمولا با تردیدهایی همراه است. بسیاری از افراد با این استدلال که خود نیز دارای کاستیها و اشکالات فراوانی هستند، از پذیرش این مسئولیت خودداری میکنند و معتقدند که هنوز صلاحیت لازم برای مربیگری را ندارند. در پاسخ به این دیدگاه باید گفت اگر فرد قصد دارد با وجود کاستیهای خود متوقف بماند، بهتر است مسئولیت مربیگری را نپذیرد؛ چراکه فردی که خود در مسیر حرکت و رشد قرار ندارد، نمیتواند دیگران را به پیشرفت برساند و کسی که در مسیر سقوط قرار گرفته است، ممکن است دیگران را نیز با خود به پایین بکشاند. اما اگر فرد درصدد حرکت، تلاش و غلبه بر کاستیهای خویش باشد، میتواند در کنار این مسیر، دست دیگری را نیز بگیرد و او را با خود همراه سازد. بنابراین، برخورداری از انگیزه رشد و حرکت پیش از هر چیز باید در خود مربی شکل گرفته باشد.
از سوی دیگر، خداوند متعال انسانها را بهگونهای در مسیر تربیت قرار میدهد که حتی بدون انتخاب آگاهانه، مسئولیت تربیتی بر عهده آنان قرار میگیرد. پدران و مادران خواه بخواهند و خواه نخواهند، مربیان فرزندان خود هستند و خداوند از این طریق زمینه تحول و رشد خود آنان را نیز فراهم میکند. حتی والدینی که پیش از تولد فرزند توجه چندانی به معنویت و رشد درونی خود نداشتهاند، پس از فرزندآوری احساس میکنند که بیتوجهی به این موضوع میتواند به فرزندانشان آسیب برساند؛ چراکه نمیتوانند نسبت به سرنوشت و آینده عزیزترین افراد زندگی خود بیتفاوت باشند. از همین رو، بارها شاهد بودهایم که والدینی با وجود آنکه خود از نظر ظاهری یا رفتاری الگوی مطلوبی نیستند، فرزندانشان را به مجموعههای تربیتی مناسب میسپارند تا در مسیر صحیح رشد و تربیت قرار گیرند.
در مجموع، والدین باید فرصت ارزشمند فرزندداری و زندگی در کنار انسانی را که ظرفیت رسیدن به عالیترین مراتب کمال را دارد، مغتنم بشمارند؛ فرصتی که میتواند زمینهای برای جدیتر شدن حرکت و رشد معنوی خود آنان نیز باشد. در وهله نخست لازم است والدین مسیر رشد و تحول شخصی خود را با جدیت بیشتری دنبال کنند و سپس، از طریق این رشد و تعالی، تأثیر عمیقتر و مؤثرتری بر فرزندان خود بگذارند.
با توجه به اینکه نسل آلفا از کودکی در معرض فضای مجازی، شبکههای اجتماعی و محتوای متنوع فرهنگی قرار دارد، والدین چگونه میتوانند در کنار حفظ هویت دینی فرزندان، زمینه تفکر مستقل، پرسشگری و انتخاب آگاهانه باورهای دینی را در آنها فراهم کنند؟
در عصر حاضر نمیتوان انتظار داشت نوجوانان با دیدگاههای مخالف دین مواجه نشوند. حتی اگر خانواده تلاش کند فرزند خود را از فضای مجازی دور نگه دارد، او در محیطهای مختلفی همچون مدرسه، دانشگاه، فضای اجتماعی و ارتباطات دوستانه ناگزیر با دیدگاههای متفاوت روبهرو خواهد شد. از این رو، بهجای صرف تمام توان خانواده برای جلوگیری از مواجهه نوجوان با دیدگاههای بیرونی، باید به او آموخت چگونه از درون حصاری مستحکم برای خود ایجاد کند و قدرت تشخیص و انتخاب صحیح را در او تقویت کرد.
آیه شریفه «الَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ» میتواند مبنایی برای آموزش نحوه مواجهه با فضای مجازی نیز قرار گیرد. ضروری است خانوادهها شیوه صحیح استفاده از فضای مجازی را به فرزندان خود آموزش دهند؛ هم از نظر میزان و مدتزمان استفاده و هم از نظر نحوه مواجهه و تعامل با محتواها و دیدگاههای مختلف. البته در سنین پایینتر بهویژه در دوره ابتدایی باید دسترسی به فضای مجازی تا حد امکان محدود شود؛ چراکه در این سنین قوه تشخیص و قدرت تحلیل کودک هنوز به بلوغ کافی نرسیده است. در این زمینه، با توجه به آموزههای روایی درباره مراحل تربیت فرزند از جمله تعبیر «عَبْدٌ سَبْعَ سِنِینَ»، میتوان به اهمیت توجه متناسب با سن در شیوه تربیت اشاره کرد. در عین اعمال نظارت و کنترل، باید کرامت فرزند، مهارتهای تفکر و عوامل مصونیتبخش درونی او نیز تقویت شود تا در سنینی که کنترل بیرونی کارآمدی کمتری دارد، بتواند مدیریت صحیح رفتار و انتخابهای خود را بر عهده گیرد.
دوران بلوغ مرحلهای است که در آن فرزندان بهتدریج کنترلهای والدین را کمتر میپذیرند و ممکن است از میزان تبعیت و پذیرش توصیههای خانواده کاسته شود. از این رو، ضروری است والدین از پیش برای مواجهه با اقتضائات این دوره آماده باشند و زمینههای تربیتی لازم را فراهم کنند. یکی از مهمترین اقدامات در این زمینه، پیوند دادن فرزندان با گروههای دوستی سالم و مجموعههای تربیتی مناسب است. ارتباط با مربی شایسته و حضور در جمع دوستان مطلوب میتواند بهتدریج زمینهساز حل بسیاری از مسائل و چالشهای تربیتی باشد.
در مجموع، برخورداری از مربی شایسته، ارتباط با گروه دوستان سالم، بهرهمندی از فعالیتها و مشغولیتهای مفید و تقویت ظرفیتهای درونی فرزند، از جمله احساس کرامت، برخورداری از محبت کافی و قدرت تشخیص از مهمترین عوامل مصونیتبخش در برابر آسیبهای فضای مجازی و سایر تهدیدهای بیرونی به شمار میروند. تقویت این مؤلفهها میتواند زمینهساز تربیت نسلی آگاه، توانمند و برخوردار از قدرت مدیریت صحیح رفتار و انتخابهای خویش باشد.
والدین چگونه میتوانند میان انتقال ارزشها و باورهای دینی به فرزندان و احترام به حق پرسشگری، تردید و انتخاب آنها تعادل برقرار کنند؟
اصل «لَا إِکْرَاهَ فِی الدِّینِ» بیانگر این حقیقت است که دین و اعتقادات را نمیتوان به افراد تحمیل کرد. اگرچه ممکن است بتوان افراد را به انجام برخی اعمال عبادی، مانند نماز خواندن، وادار کرد، اما حقیقت دین، از جمله باورها، محبتها و گرایشهای درونی اموری قلبی هستند که با اجبار شکل نمیگیرند. قرآن کریم نیز در این زمینه میفرماید: «فَذَکِّرْ إِنَّمَا أَنْتَ مُذَکِّرٌ؛ لَسْتَ عَلَیْهِمْ بِمُصَیْطِرٍ؛ یعنی تذکر بده، چراکه تو تنها تذکردهندهای و بر آنان سلطهگر نیستی». بنابراین، روشن است که تربیت دینی با اجبار به نتیجه مطلوب نمیرسد.
اما تربیت دینی چگونه میتواند محقق شود؟ یکی از مهمترین ابزارهایی که خداوند متعال در اختیار والدین قرار داده و آنان نباید به هیچ وجه آن را از دست بدهند، محبت است. سوره مبارکه لقمان یکی از زیباترین الگوهای تربیت دینی فرزند را ارائه میدهد. لقمان حکیم در مقام تربیت فرزند ابتدا او را با مسئله توحید آشنا میکند و سپس، درباره مراقبت الهی، نماز، مسئولیت اجتماعی، صبر و اخلاق با او سخن میگوید. نکته قابل توجه آن است که در سراسر این توصیههای تربیتی، تعبیر محبتآمیز «یَا بُنَیَّ» به معنای «فرزند عزیزم» بارها تکرار میشود؛ موضوعی که اهمیت محبت و ارتباط عاطفی را در فرآیند تربیت بهخوبی نشان میدهد.
در مجموع، مسیر تربیت بدون اجبار همواره گشوده است، اما تحقق آن مستلزم صرف زمان، شناخت دقیق عوامل مؤثر و آشنایی با روشهای صحیح تربیتی است. در دنیای امروز افراد برای فراگیری بسیاری از مهارتها و دانشها وقت و انرژی قابل توجهی صرف میکنند، اما گاهی در زمینه تربیت فرزند، تصور میکنند بهطور طبیعی از دانش و مهارت کافی برخوردارند. اگرچه نباید تربیت فرزند را لزوما امری دشوار تلقی کرد، اما این فرآیند دارای اصول و کلیدهایی است که غفلت از آنها میتواند زمینهساز بروز مشکلات تربیتی شود.
در ادامه، برای تبیین موضوع آزادی و محدودیت در فرآیند تربیت فرزند، دیدگاه استاد عالمزاده نوری در این زمینه قابل توجه است. ایشان با استناد به روایت نورانی پیامبر اکرم(ص) مبنی بر اینکه «فرزند هفت سال مولی، هفت سال بنده و هفت سال وزیر است»، به تبیین مراحل مختلف تربیت و اقتضائات هر یک پرداختهاند. در بخشی از این مباحث مسئله آزادی و محدودیت در سنین مختلف فرزند مورد بررسی قرار گرفته است.
۱. هفت سال نخست؛ دوران آزادی و اختیار
براساس این دیدگاه کودک در هفت سال ابتدایی زندگی خود نیازمند آزادی و برخورداری از اختیارات گسترده است. نحوه برخورد والدین با کودک باید بهگونهای باشد که او در انجام فعالیتهای خود احساس آزادی و عدم محدودیت داشته باشد. در روایات دیگر نیز بر فراهم کردن زمینه بازی و آزاد گذاشتن کودک در این دوره تأکید شده است. با توجه به اینکه این موضوع پیشتر مورد اشاره قرار گرفته، از تفصیل بیشتر درباره آن صرفنظر میشود.
البته باید توجه داشت که روایت مذکور در مقام بیان یک قاعده کلی و اصل اولیه در تربیت است، به این معنا که سیره غالب والدین در مواجهه با فرزند باید بهگونهای تنظیم شود که متناسب با مراحل مختلف زندگی، جایگاه «سیادت»، «عبودیت» و «وزارت» او حفظ شود. این اصل تنها در مواردی که مصلحت بالاتری اقتضا کند، قابل استثنا خواهد بود و موارد نقض آن باید همواره در حد استثنا باقی بماند. از جمله این موارد، زمانی است که کودک با سوء استفاده از جایگاه خود درصدد تجاوز به حریم دیگران برآید.
۲. هفت سال دوم؛ دوران تربیت مستقیم و اعمال محدودیتهای هدفمند
در هفت سال دوم زندگی که دوران تربیت مستقیم فرزند محسوب میشود، بر ضرورت سلب برخی آزادیها و اعمال محدودیت از سوی والدین تأکید میشود، البته محدودیتهایی که در مسیر تربیت و به صلاح رشد و تعالی فرزند باشد. این دوره فرصتی مهم برای والدین است تا فرزند را که در این سنین معمولا پذیرش بیشتری نسبت به توصیهها و دستورات آنان دارد، برای ورود به مرحله سوم زندگی آماده کنند؛ مرحلهای که در آن اطاعت و پذیرش دستورات والدین با چالشهای بیشتری مواجه میشود. فراهم کردن زمینههای لازم برای این دوره از جمله حفظ اصل محبت و رعایت سایر اصول تربیتی از اهمیت ویژهای برخوردار است. همچنین، اعمال برخی محدودیتها در این سنین لزوما با محبت و دیگر اصول تربیتی منافاتی ندارد، بلکه میتواند در صورت رعایت ملاحظات لازم در راستای رشد فرزند قرار گیرد. نکته دیگر آنکه سن تنها معیار تعیین مراحل تربیتی نیست و ممکن است برخی فرزندان زودتر از سنین معمول آمادگی ورود به مرحله بعدی یعنی دوران وزارت را پیدا کنند.
۳. هفت سال سوم؛ دوران وزارت و تقویت استقلال فکری نوجوان
در هفت سال سوم زندگی نوجوان وارد مرحلهای میشود که در روایت از آن با عنوان «وزارت» یاد شده است. وزیر به دلیل برخورداری از جایگاه وزارت در موقعیتی قرار دارد که اگرچه در عمل به تصمیمات اتخاذ شده از سوی حاکم متعهد است، اما از آزادی نظری برخوردار خواهد بود.
بر این اساس، نوجوان باید بتواند دیدگاهها و عقاید خود را درباره مسائل مختلف زندگی فردی، خانوادگی و اجتماعی آزادانه مطرح کند و برای دفاع از نظرات خود استدلالهای منطقی ارائه دهد. والدین نیز وظیفه دارند حتی در صورتی که دیدگاههای نوجوان را کاملا نادرست میدانند، با دقت به سخنان او گوش دهند و با گفتوگو و مناظرهای منصفانه، دلایل او را بررسی و در صورت لزوم رد یا تأیید کنند.
از همین رو، والدین نباید انتظار داشته باشند که نوجوان از ابتدا و بدون بررسی سخن بزرگترها را بپذیرد و به آن عمل کند. نقد و بررسی مسائل، پرسشگری و مناقشه درباره مقدمات استدلال از اقتضائات این مرحله تربیتی و نشانههای رشد نوجوان به شمار میرود. چنین رویکردی در مواجهه با نوجوان زمینه تقویت قدرت تعقل، تحلیل و استدلال او را فراهم میکند و موجب میشود ذهنی پویا، پرسشگر و نقاد داشته باشد. در نتیجه، نوجوان در مواجهه با افکار و مکاتب مختلف از توانایی ارائه دیدگاه مستقل برخوردار خواهد شد و بهجای پذیرش بی چونوچرای مطالب، تنها در برابر استدلالهای عقلانی و معتبر قانع میشود و از گرفتار شدن در دام مغالطات و استدلالهای نادرست مصون میماند.
با توجه به تفاوتهای فرهنگی، شناختی و ارتباطی نسل آلفا با نسل والدینشان، کدام شیوههای سنتی تربیت دینی همچنان کارآمد هستند و کدام یک نیازمند بازنگریاند؟ والدین چگونه میتوانند بدون فاصله گرفتن از اصول دینی، روشهای تربیتی خود را با ویژگیهای این نسل سازگار کنند؟
در فرآیند تربیت توجه به اقتضائات مخاطب از اهمیت اساسی برخوردار است و تربیت بدون در نظر گرفتن ویژگیها و نیازهای مخاطب معنای روشنی نخواهد داشت. نخستین مسئله در تربیت، شناخت مخاطب و تعیین مقصد تربیتی است، به این معنا که باید مشخص شود مخاطب چه کسی است و قرار است به چه نقطهای برسد تا بر اساس آن شیوه و مسیر مناسب تربیت تعیین شود. افزون بر ویژگیهای مخاطب، شرایط محیطی و اقتضائات عصر حاضر نیز از جمله عواملی هستند که باید در طراحی و اجرای فرآیند تربیتی مورد توجه قرار گیرند. در خصوص مخاطب نوجوان بحثهای مفصلی وجود دارد که در آن حدود ۲۰ ویژگی نوجوان و اقتضائات تربیتی هر یک مورد بررسی قرار میگیرد.
با این حال، برای پاسخ مختصر به این پرسش میتوان مهمترین محور تربیت نوجوان را تمرکز بر مسئله هویت دانست. بر اساس تجربه در حوزه کار با نوجوانان، نوجوان امروز در جستوجوی گروهی است که بتواند هویت خود را با آن پیوند دهد، گروهی که ممکن است در فضای حقیقی یا مجازی شکل گرفته باشد. اگر نوجوان در وهله نخست در خانواده و سپس در یک مجموعه تربیتی مناسب و متناسب با نیازهای سنی خود هویتی جذاب و ارزشمند پیدا نکند؛ هویتی که به واسطه آن بتواند به خانواده، ملیت، مذهب و جامعه خود احساس تعلق و افتخار داشته باشد، بهطور طبیعی به دنبال پیوند با گروه دیگری خواهد رفت. این گروه ممکن است جمعی از دوستان در محیط مدرسه، گروههای فعال در فضای مجازی مانند طرفداران گروههای موسیقی همچون BTS و یا هر جریان و مجموعه دیگری باشد که بتواند نیاز هویتی او را پاسخ دهد. در نتیجه، توجه به شکلگیری هویت مطلوب و تقویت احساس تعلق نوجوان به خانواده، جامعه، ملیت و باورهای دینی یکی از محورهای اساسی در فرآیند تربیت نوجوان به شمار میرود.
به نظر شما، رابطه عاطفی میان والدین و فرزندان چه نقشی در شکلگیری نگرش دینی نسل آلفا دارد؟ آیا محبت، گفتوگوی صمیمانه و احساس امنیت در خانواده میتوانند زمینه پذیرش عمیقتر ارزشهای دینی را فراهم کنند؟ این تأثیر از چه سازوکارهایی شکل میگیرد؟
قرآن کریم در تبیین اهمیت نرمخویی و رحمت در ارتباط با دیگران میفرماید: «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ؛ به برکت رحمت الهی، با آنان نرمخو شدی و اگر تندخو و سختدل بودی، از اطرافت پراکنده میشدند». خداوند متعال حتی در مورد پیامبر اکرم(ص) که از بالاترین مقام هدایت برخوردار است، بر اهمیت نرمخویی و رحمت در ارتباط با مردم تأکید میکند و تصریح میفرماید که تندخویی و سختدلی میتوانست موجب پراکندگی مردم از اطراف ایشان شود.
این آموزه قرآنی در ارتباط میان والدین و نوجوانان از اهمیت ویژهای برخوردار است؛ چراکه نوجوان در مرحلهای از زندگی قرار دارد که نیاز جدی به پذیرفته شدن، احترام و برخورداری از امنیت عاطفی دارد. اگر نوجوان احساس کند پذیرش و محبت والدین تنها زمانی شامل حال او میشود که مطابق خواستهها و انتظارات آنان رفتار کند، ممکن است بهتدریج مسائل واقعی زندگی، دغدغهها و حتی پرسشهای دینی خود را از والدین پنهان کند. در مقابل، برخورداری از محبت و امنیت عاطفی زمینه را برای گفتوگوی صریح و صادقانه نوجوان درباره تردیدها، اشتباهات و دغدغههایش فراهم میکند و به والدین فرصت بیشتری برای اثرگذاری تربیتی میدهد.
البته محبت به معنای تأیید بیقید و شرط همه رفتارهای فرزند نیست. والدین میتوانند با برخی رفتارهای فرزند خود مخالفت کنند، خطاهای او را گوشزد کنند و حتی محدودیتهایی را در نظر بگیرند، اما این اقدامات نباید به تضعیف محبت، احترام و حفظ کرامت شخصیت نوجوان منجر شود. تفکیک میان رفتار نادرست فرزند و ارزشمندی شخصیت او از اصول مهم در تربیت مؤثر و سازنده به شمار میرود.
اگر فرزند نسل آلفا در آینده با ارزشها، سبکهای زندگی یا دیدگاههایی متفاوت از آموزههای دینی خانواده مواجه شود، والدین چگونه باید با این وضعیت برخورد کنند تا بهجای ایجاد تقابل و فاصله عاطفی، زمینه گفتوگو، تفکر انتقادی و شکلگیری هویت دینی آگاهانه را فراهم سازند؟
نوجوانان امروز در آینده با دیدگاهها، سبکهای زندگی و موقعیتهایی مواجه خواهند شد که ممکن است خانوادهها حتی تصور دقیقی از آنها نداشته باشند. از این رو، اگر تمام تلاش والدین صرف کنترل فرزند در محیط فعلی شود، این احتمال وجود دارد که نوجوان پس از فاصله گرفتن از محیط خانواده، توانایی و آمادگی کافی برای مواجهه با مسائل و چالشهای جدید را نداشته باشد. بنابراین، همانطور که پیشتر اشاره شد، ضروری است عوامل مصونیتبخش درونی در فرزندان تقویت شده و از طریق پیوند دادن آنان با گروههای هویتبخش و تربیتی مناسب، زمینه لازم برای مواجهه آگاهانه و ایمن با محیط بیرونی فراهم شود.
از سوی دیگر، مطرح شدن یک دیدگاه یا پرسش از سوی نوجوان میتواند فرصت ارزشمندی برای تعامل و گفتوگوی تربیتی باشد. نوجوان ممکن است گاهی با هدف درک بهتر یک دیدگاه، گاهی برای برقراری ارتباط با والدین و گاهی صرفا برای ابراز وجود و دیده شدن موضوعی را مطرح کند. از این رو، در چنین موقعیتهایی نحوه تعامل و کیفیت ارتباط والدین با فرزند و حفظ کرامت او چهبسا از محتوای خود گفتوگو اهمیت بیشتری داشته باشد.
ضروری است نوجوان احساس کند والدین با دقت به سخنان او گوش میدهند، از تحقیر و سرزنش وی پرهیز میکنند و او را فردی صاحب اندیشه و توانمند در تحلیل مسائل میدانند. همچنین، بهتر است والدین بهجای ارائه مستقیم پاسخها، فرزند خود را در مسیر کشف اشکالات احتمالی دیدگاهها و یافتن پاسخ مناسب یاری کنند. هنگامی که نوجوان با راهنمایی والدین به درک و کشف یک حقیقت دست مییابد، این دریافت میتواند ماندگاری بیشتری داشته باشد؛ در حالی که مطالبی که صرفا از سوی والدین ارائه میشوند، ممکن است تأثیر عمیق و پایداری کمتری بر او بگذارند.
در این مسیر، بیان تجربیات شخصی والدین نیز میتواند نقش مؤثری داشته باشد. برای مثال، والدین میتوانند از تردیدها و پرسشهایی که در گذشته برای خودشان مطرح بوده، چالشهایی که با آن مواجه شدهاند و چگونگی رسیدن به پاسخ و حل آن مسائل سخن بگویند. چنین رویکردی میتواند زمینه همدلی و اعتماد بیشتر را فراهم کند. در مجموع، والدین باید در مسیر مواجهه فرزندان با پرسشها، تردیدها و دیدگاههای مختلف، همراه و راهنمای آنان باشند و با فراهم کردن زمینه گفتوگو، تفکر و کشف حقیقت به آنها کمک کنند تا با آگاهی و اطمینان بیشتری به درک صحیح مسائل دست یابند.
Source link
پایگاه خبری ایده روز آنلاین
