ارزیابی یک مرکز آمریکایی از ۶ ماه جنگ آمریکا و ایران؛ فرسایش بدون پیروزی راهبردی

ایده روز آنلاین – گروه سیاسی: مرکز سوفان در تازه‌ترین گزارش تحلیلی خود با اشاره به ورود جنگ ایران و آمریکا به ششمین ماه، ارزیابی کرده است که واشنگتن با وجود استفاده از قدرت هوایی گسترده و فشار اقتصادی هنوز به اهداف راهبردی خود دست نیافته، در حالی که تهران نیز نتوانسته با ایجاد اختلال در تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز و فشار بر بازار انرژی، آمریکا را به پایان جنگ وادار کند.

مرکز سوفان، یک مرکز پژوهشی مستقر در نیویورک است که در زمینه مسائل امنیت ملی، تروریسم و تحولات خاورمیانه فعالیت می‌کند. این مرکز در گزارش تحلیلی «جنگ ایران، در شش‌ماهگی» که ۳۱ آگوست منتشر شده، نوشته است تلاش‌های میانجی‌گرانه پاکستان، قطر و عمان برای بازگرداندن تهران و واشنگتن به چارچوب توافق صلح ژوئن ادامه دارد، اما حملات متقابل اخیر بار دیگر چشم‌انداز دستیابی به توافق را با تردید مواجه کرده است. به گزارش این مرکز، حمله آمریکا به موشک‌اندازهای ایران در جزیره لارک و حمله متقابل سپاه پاسداران به پایگاه موفق السلطی در اردن نشان می‌دهد خطر بازگشت درگیری به سطح گسترده همچنان وجود دارد.

این گزارش معتقد است هیچ‌یک از ۲ طرف تاکنون نتوانسته‌اند اهداف اصلی خود را محقق کنند. از نگاه این مرکز، آمریکا با وجود برتری هوایی و فشار اقتصادی نتوانسته ایران را به پذیرش خواسته‌های اصلی خود وادار کند و ایران نیز با وجود وارد کردن خسارت به زیرساخت‌های انرژی کشورهای عربی خلیج فارس و ایجاد اختلال در تردد دریایی، نتوانسته واشنگتن را به پایان عملیات نظامی وادار کند.

این مرکز همچنین معتقد است محاسبه واشنگتن درباره اینکه فشار نظامی و اقتصادی شدید می‌تواند به فروپاشی حکومت ایران منجر شود، تاکنون محقق نشده است. این گزارش می‌نویسد حکومت ایران همچنان منسجم و در کنترل است و با وجود شرایط اقتصادی شدید، تاکنون خیزش مردمی علیه حکومت شکل نگرفته است.

گزارش در عین حال می‌گوید ایران نیز در تحقق اهداف راهبردی خود با محدودیت مواجه شده است. تهران بر این اساس محاسبه کرده بود که با استفاده از موشک‌ها و پهپادها، بستن تنگه هرمز و ایجاد اختلال در بازار جهانی انرژی می‌تواند قیمت نفت را به بیش از ۲۰۰ دلار در هر بشکه برساند و آمریکا را به پایان جنگ وادار کند، اما این هدف محقق نشده است. قیمت نفت که در آوریل از ۱۲۰ دلار عبور کرده بود، بعدا کاهش یافت، هرچند همچنان بالاتر از سطح پیش از جنگ قرار دارد.

این گزارش یکی از مهمترین پیامدهای بلندمدت جنگ را تغییر در معماری امنیتی خلیج فارس می‌داند. بر اساس این ارزیابی، کشورهای عربی منطقه احتمالا همکاری امنیتی خود با آمریکا را حفظ خواهند کرد، اما در عین حال روابط راهبردی خود را متنوع‌تر می‌کنند و درباره میزبانی از حضور نظامی گسترده آمریکا بازنگری خواهند کرد.

این مرکز همچنین پیش‌بینی می‌کند کشورهای خلیج فارس برای کاهش آسیب‌پذیری خود در برابر اختلال در تنگه هرمز، پروژه‌های انتقال انرژی از طریق خطوط لوله‌ای را که این تنگه را دور می‌زنند با سرعت بیشتری دنبال کنند. به نوشته گزارش، حتی اگر همه این پروژه‌ها اجرا نشوند، چنین روندی در بلندمدت از اهرم راهبردی ایران بر تنگه هرمز خواهد کاست.

در بخش دیگری از گزارش، عملکرد متحدان منطقه‌ای ایران بررسی شده و آمده است که «محور مقاومت» در جنگ جاری نتوانسته به یک ضریب قدرت تعیین‌کننده برای تهران تبدیل شود. بر اساس این ارزیابی، تضعیف حماس و حزب‌الله، محدود شدن فعالیت گروه‌های مسلح همسو با ایران در عراق و ورود دیرهنگام حوثی‌ها به جنگ باعث شده شبکه متحدان منطقه‌ای ایران نتواند موازنه نظامی را به شکل تعیین‌کننده‌ای به سود تهران تغییر دهد.

این گزارش در نهایت ارزیابی می‌کند که با وجود ادامه تلاش‌های دیپلماتیک، محاسبات راهبردی متفاوت تهران و واشنگتن و این باور ۲ طرف که هنوز موقعیت مناسبی برای چانه‌زنی دارند، رسیدن به توافق را دشوار کرده است؛ در نتیجه، حتی در صورت بازگشت ۲ طرف به چارچوب توافق ژوئن (یادداشت تفاهم)، مسئله اصلی یعنی محدود کردن برنامه هسته‌ای ایران همچنان به مذاکرات بعدی موکول خواهد شد.