کودک را از ویترین پلتفرم‌ها حذف نکنیم | پخش و عرضه آثار کودک با «بچه‌زرنگ» ادامه یابد

ایده روز آنلاین: وقتی از آینده سرگرمی و پلتفرم‌های نمایش آنلاین صحبت می‌کنیم، یکی از گروه‌هایی که نمی‌توان نادیده گرفت کودکان هستند. تجربه بازار جهانی نشان می‌دهد محتوای کودک نه یک بخش فرعی، بلکه یکی از حوزه‌های جدی رقابت میان پلتفرم‌هاست؛ حوزه‌ای که انیمیشن در آن سهم مهمی دارد و می‌تواند به ساخت مخاطب وفادار و حتی شکل‌گیری یک برند سرگرمی منجر شود.

آمار منتشرشده توسط نتفلیکس در آوریل ۲۰۲۶، تصویر روشنی از این اهمیت ارائه می‌کند. این پلتفرم اعلام کرده است که در فاصله سال‌های ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۵، چهار عنوان از پربیننده‌ترین آثار نتفلیکس و ۶ عنوان از ۱۰ عنوان برتر این سرویس، در ژانر کودک قرار داشته‌اند؛ به همین دلیل، محتوای کودک در این پلتفرم به دومین ژانر از نظر میزان تماشا تبدیل شده است. نتفلیکس حتی در سال ۲۰۲۶ دامنه فعالیت خود را با راه‌اندازی اپلیکیشن «Netflix for Kids» برای بازی، یادگیری و سرگرمی گسترش داده است.

این روند تنها به یک پلتفرم محدود نیست. گزارش سپتامبر ۲۰۲۵ شرکت Parrot Analytics نشان می‌دهد تقاضای جهانی برای محتوای پیش‌دبستانی در یک سال ۲۵ درصد و تقاضا برای محتوای کودکان در سن مدرسه ۲۱ درصد افزایش داشته است. این گزارش همچنین بر قابلیت بالای محتوای کودک برای عبور از مرزهای زبانی و جغرافیایی تأکید می‌کند.

در بخش انیمیشن نیز اعداد قابل توجه‌اند. بر اساس گزارش نیلسن، انیمیشن «Bluey» در شش ماه نخست ۲۰۲۵ بیش از ۲۵ میلیارد دقیقه تماشا داشته و ۶ عنوان از ۲۰ عنوان پربیننده استریم در این بازه، در دسته انیمیشن قرار گرفته‌اند. فیلم‌های کودک نیز در همین گزارش عملکرد بالایی داشته‌اند؛ برای نمونه «Moana 2» با ۷.۲ میلیارد دقیقه تماشا در دیزنی‌پلاس، پربیننده‌ترین فیلم استریم در نیمه نخست سال بوده است.

بنابراین اگر قرار است درباره آینده صنعت نمایش آنلاین در ایران صحبت کنیم، نمی‌توان سهم تولید و عرضه آثار نمایشی کودک، به‌ویژه انیمیشن، را نادیده گرفت. مسئله فقط افزایش تعداد تولیدات نیست؛ باید محصولی ساخته شود که کودک امروز بخواهد آن را ببیند، تکرار کند و با شخصیت‌هایش ارتباط بگیرد.

در بازاری که جهان، کودک را جدی گرفته است، خالی گذاشتن ویترین پلتفرم‌های ایرانی از آثار باکیفیت کودک، بیش از آنکه یک خلأ ساده محتوایی باشد، از دست دادن یک فرصت جدی برای ساخت مخاطب و برندهای فرهنگی آینده است.

نگرانی سینماگران و برنامه‌سازان کودک از کم توجهی به کودکان در پلتفرم‌ها

در حالی که بازار جهانی سرگرمی، کودک و نوجوان را به‌عنوان یکی از گروه‌های مهم مخاطبان خود دنبال می‌کند و پلتفرم‌ها برای تولید و عرضه انیمیشن و محصولات نمایشی این حوزه برنامه‌ریزی دارند، وضعیت تولید محتوای کودک در ایران همچنان با چالش‌های جدی روبه‌روست. مسئله فقط کمبود آثار نیست؛ کاهش حمایت، محدود شدن تولید و نگاه صرفاً اقتصادی به محتوای کودک، از جمله گلایه‌هایی است که بارها از سوی فعالان این حوزه مطرح شده است. از تلویزیون و سینما گرفته تا پلتفرم‌ها که اتفافا نقش جدی تری می توانند در این میدان بازی کنند.
محمد مسلمی و سیدجواد هاشمی، برنامه‌ساز و کارگردان آثار کودک و نوجوان، از این وضعیت می‌گویند.

از کار کودک حمایت نمی‌شود

محمد مسلمی، بازیگر، نویسنده و برنامه‌ساز کودک، با انتقاد از وضعیت حمایت از تولید آثار کودک و نوجوان گفت: متأسفانه از کار کودک حمایت نمی‌شود؛ چه در پلتفرم‌ها، چه در تلویزیون و چه در سینما. البته خدا را شکر که در اینجا بنیاد سینمایی فارابی برای این موضوع پیش قدم شده است.

وی درباره وضعیت تولید آثار کودک در حوزه تئاتر نیز بیان کرد: در تئاتر هم این حوزه را جدی نمی‌گیرند. به همین دلیل می‌بینید در پایتخت دو سه سالن داریم که همیشه خالی هستند و سینمای کودک هم نداریم.

مسلمی ادامه داد: در طول سال اگر یکی دو اثر کودک هم ساخته شود، باز وضعیت تلویزیون متفاوت است؛ چراکه گروه کودک تلویزیون دیگر تعطیل شده است. زمانی میان شبکه‌ها برای تولید برنامه کودک رقابت وجود داشت، اما امروز دیگر چنین رقابتی نداریم. این برنامه‌ساز کودک افزود: تمام کسانی که در حوزه کودک فعالیت می‌کردند، به‌تدریج دارند به سمت حوزه‌های دیگری می‌روند تا کارهای دیگر را تجربه کنند.

پلتفرم‌ها بیشتر نگاه تجاری دارند

سیدجواد هاشمی، بازیگر و کارگردان سینما و سریال، با انتقاد از رویکرد تجاری پلتفرم‌ها نسبت به تولید آثار کودک گفت: پلتفرم‌ها بیشتر نگاه تجاری دارند و به اعتقاد من، وقتی یک کالای فرهنگی به کسب درآمد و تجارت تبدیل می‌شود، نمی‌توانید انتظار داشته باشید که به فکر کار فرهنگی برای کودک باشد. وی ادامه داد: پلتفرم می‌خواهد برای کودک کار بسازد، اما به شرطی که مجانی دربیاید. این بازیگر و کارگردان تصریح کرد: به همین دلیل اگر کار کودک هم بسازند، آثار بی‌مایه، ضعیف و سخیف است.

هاشمی درباره اینکه چرا خودش در این حوزه به سمت تولید سریال نرفته است، گفت: نزدیک هفت سال است که سریال «آهوی پیشونی سفید» را پیشنهاد کرده‌ام که با اقبال بسیار روبه‌رو شد و خیلی هم دوست داشتند، اما گفتند ارزان بساز. من ارزان‌ساز نیستم؛ به همین دلیل ترجیح می‌دهم نسازم. اگر می‌خواهم بسازم، باید خوبش را بسازم.

وی در پایان تأکید کرد: بچه‌های ما یک شأنیتی دارند که شاید منِ معلم که فیلمساز شده‌ام، فقط این را می‌فهمم.

پخش سریال «بچه زرنگ؛ گروه نجات جنگل» و ادامه دار کردن یک مسیر

در چنین شرایطی، ورود یک محصول نمایشی کودک به پلتفرم‌ها را می‌توان اتفاقی مهم برای این گروه از مخاطبان دانست؛ به‌ویژه وقتی این محصول ادامه یک تجربه موفق سینمایی باشد. انیمیشن سینمایی «بچه‌زرنگ» به تهیه‌کنندگی حامد جعفری و محصول مشترک کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و گروه هنرپویا، سال ۱۴۰۲ به کارگردانی بهنود نکویی، هادی محمدیان و محمدجواد جنتی روی پرده رفت و در گیشه بیش از ۶۲ میلیارد تومان فروش داشت. این فیلم با احتساب اکران سینماسیار، به فروشی نزدیک به ۷۰ میلیارد تومان و بیش از ۲ میلیون مخاطب رسید و به‌عنوان پرمخاطب‌ترین انیمیشن تاریخ سینمای ایران معرفی شد.

حالا این شخصیت و جهان داستانی قرار است در قالب سریال «بچه زرنگ؛ گروه نجات جنگل» در شبکه نمایش خانگی و از طریق پلتفرم عزضه شود. مجموعه‌ای ۵۲ قسمتی که داستان آن به صورت اسپین‌آف از فیلم سینمایی شکل گرفته است.

اهمیت این اتفاق اما فقط در بازگشت یک شخصیت موفق به قاب نمایش خانگی خلاصه نمی‌شود. تجربه «بچه‌زرنگ» نشان داده است که تولید یک اثر کودک می‌تواند مخاطب قابل توجهی را با خود همراه کند و حالا فرصت آن است که این مسیر در قالب یک مجموعه دنباله‌دار ادامه پیدا کند.

اگر قرار است کودک در بازار سرگرمی ایران به مخاطبی جدی تبدیل شود، چنین تجربه‌هایی نباید استثنا بمانند. تولید مستمر انیمیشن و سریال کودک، نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت و سرمایه‌گذاری است تا شخصیت‌ها و جهان‌های داستانی ایرانی بتوانند مانند نمونه‌های موفق جهانی، بیش از یک بار با مخاطب خود ملاقات کنند. «بچه زرنگ؛ گروه نجات جنگل» می‌تواند یک قدم در این مسیر باشد؛ مسیری که برای ماندگار شدن، بیش از هر چیز به ادامه پیدا کردن نیاز دارد.