اقتصاد ایران در نیمه دوم ۱۴۰۵ به کدام سمت می‌رود؟

مسیحا حیدریان؛ بی‌ثباتی اقتصادی و تداوم ابهام در روابط خارجی، پیش‌بینی وضعیت اقتصاد ایران در نیمه دوم سال ۱۴۰۵ را برای فعالان اقتصادی بخش خصوصی دشوار کرده است. در چنین شرایطی، سناریو‌های مختلفی درباره مسیر اقتصاد ایران مطرح می‌شود؛ از ادامه وضعیت فعلی و افزایش فشار‌های اقتصادی تا احتمال بهبود روابط خارجی و ایجاد فرصت برای بازگشت اقتصاد به مسیر رشد.

مهراد عباد، عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران، در گفت‌و‌گو با ایده روز آنلاین با اشاره به دشواری پیش‌بینی وضعیت اقتصاد ایران در نیمه دوم سال ۱۴۰۵، گفت که ادامه بی‌ثباتی‌های داخلی و خارجی، فضای تصمیم‌گیری را برای فعالان اقتصادی بیش از گذشته پیچیده کرده است.

سه سناریو برای اقتصاد ایران در نیمه دوم ۱۴۰۵

عباد با اشاره به سناریو‌های مختلف درباره چشم‌انداز اقتصاد ایران در نیمه دوم سال ۱۴۰۵، اظهار کرد: با توجه به بی‌ثباتی‌های چند ماه اخیر، پیش‌بینی دقیق آینده اقتصاد بسیار دشوار شده و به همین دلیل بیشتر تحلیل‌ها به سمت بررسی سناریو‌های مختلف حرکت کرده است.

وی درباره سناریوی بدبینانه اقتصاد ایران افزود: بدترین حالت می‌تواند ادامه جنگ یا تداوم وضعیت «نه جنگ، نه صلح» در روابط بین‌الملل باشد. ادامه چنین وضعیتی می‌تواند فشار‌های اقتصادی داخلی را افزایش دهد و شرایط فعالیت اقتصادی را سخت‌تر کند.

عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران با اشاره به افزایش فشار‌های تحریمی ادامه داد: از یک سو تحریم‌های اقتصادی و فشار‌های خارجی بیشتر شده و از سوی دیگر، مشکلات اقتصادی انباشته‌شده در داخل همچنان پابرجاست. در سال‌های گذشته اصلاحات اقتصادی انجام شده، اما بخش قابل توجهی از اصلاحات مورد نیاز، اساسی و ساختاری بوده و هنوز به شکل کامل انجام نشده است.

عباد با اشاره به وضعیت تولید و تجارت خارجی کشور گفت: آمار‌های اخیر از کاهش سرانه تولید ناخالص داخلی حکایت دارد و میزان واردات و صادرات نیز در پنج ماه اخیر نسبت به دوره قبل حدود ۲۵ درصد کاهش یافته است.

وی درباره پیامد‌های ادامه وضعیت فعلی برای اقتصاد ایران خاطرنشان کرد: در سناریوی بدبینانه، وابستگی قابل توجه اقتصاد ایران به روابط بین‌الملل باعث می‌شود ادامه تنش‌های خارجی شرایط اقتصادی را سخت‌تر کند و برخی اقتصاددانان حتی احتمال افزایش نرخ دلار تا محدوده ۳۰۰ هزار تومان را مطرح کرده‌اند.

سناریوی میانه؛ ادامه ابهام در اقتصاد ایران

عباد درباره سناریوی میانه اقتصاد ایران توضیح داد: در سناریوی میانه، تنش‌های موجود افزایش پیدا نمی‌کند، اما وضعیت «نه جنگ، نه صلح» ادامه خواهد داشت. در این وضعیت، فشار اقتصادی ممکن است نسبت به سناریوی بدبینانه کمتر باشد، اما نباید انتظار بهبود قابل توجه شرایط اقتصادی را داشت.

عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران با اشاره به تاثیر بی‌ثباتی بر تجارت خارجی و داخلی افزود: شرایط فعلی به صورت مستقیم بر تجارت خارجی و تجارت داخلی اثر گذاشته و کاهش راندمان فعالیت‌های اقتصادی را به دنبال داشته است.

وی درباره نرخ ارز در سناریوی میانه بیان کرد: اگر وضعیت فعلی ادامه پیدا کند، احتمال دارد ارزش پول ملی در برابر دلار در محدوده ۲۵۰ هزار تومان باقی بماند؛ بنابراین در مجموع می‌توان بازه‌ای بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان را برای نرخ دلار در سناریو‌های مختلف متصور بود.

توافق خارجی می‌تواند به اقتصاد ایران شوک مثبت بدهد

عباد درباره سناریوی خوشبینانه اقتصاد ایران اظهار کرد: بهترین سناریو این است که یک توافق مناسب بین‌المللی شکل بگیرد و روابط تجاری خارجی ایران به وضعیت عادی نزدیک شود.

وی با اشاره به زمان‌بر بودن بازگشت اقتصاد ایران به شرایط پیش از تحریم‌ها افزود: حتی در صورت شکل‌گیری توافق، بازگشت کامل به شرایط پیش از تحریم‌ها زمان می‌برد و مذاکرات و روند رفع تحریم‌ها نیز به سرعت انجام نخواهد شد.

عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران با اشاره به واکنش سریع اقتصاد ایران به اخبار سیاسی و بین‌المللی خاطرنشان کرد: با توجه به شرایط فعلی اقتصاد ایران، بسیاری از عوامل در کوتاه‌مدت اثر خود را نشان می‌دهند و حتی اعلام خبر توافق می‌تواند یک شوک مثبت به اقتصاد وارد کند.

عباد درباره اثر احتمالی توافق بر بازار ارز گفت: اگر خبر توافق و عادی شدن روابط خارجی منتشر شود، بخشی از حباب‌های موجود در اقتصاد می‌تواند تخلیه شود و در چنین شرایطی برخی پیش‌بینی‌ها از کاهش نرخ دلار تا محدوده ۲۰۰ هزار تومان حکایت دارد.

وی درخصوص مسیر اقتصاد ایران پس از بهبود روابط خارجی افزود: اگر روابط تجاری ایران با سرعت بیشتری برقرار شود، واردات مواد اولیه مورد نیاز تولید افزایش پیدا کند و صادرات توسعه یابد، امکان بهبود شرایط اقتصادی در سال آینده بیشتر خواهد شد.

عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران با اشاره به ضرورت اصلاحات داخلی تاکید کرد: بهبود روابط خارجی به تنهایی کافی نیست و برای رسیدن به رشد اقتصادی پایدار، مشکلات داخلی از جمله کسری بودجه دولت و ناکارآمدی برخی روند‌های تجاری نیز باید اصلاح شود.

عباد درباره چشم‌انداز کوتاه‌مدت اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۵ خاطرنشان کرد: حتی در خوشبینانه‌ترین سناریو، با توجه به زمان باقی‌مانده تا پایان سال، امکان جبران کامل مشکلات اقتصادی در کوتاه‌مدت وجود ندارد و بخشی از آثار مثبت احتمالی توافق و کاهش تنش‌ها می‌تواند در سال آینده نمایان شود.

بخش خصوصی؛ از توسعه تا تلاش برای بقا

عباد درباره نگاه بخش خصوصی به چشم‌انداز اقتصاد ایران توضیح داد: بخش بزرگی از فعالان بخش خصوصی در ماه‌های اخیر خسته و ناامید شده‌اند. انتشار مداوم اخبار متفاوت درباره توافق یا عدم توافق و رفت‌وبرگشت میان اخبار مثبت و منفی، فضای اقتصادی را برای فعالان کسب‌وکار فرسایشی کرده است.

وی با اشاره به وضعیت بنگاه‌های اقتصادی گفت: بسیاری از فعالان اقتصادی همچنان به فعالیت خود ادامه می‌دهند، اما بخش قابل توجهی از بنگاه‌ها در شرایط فعلی بیشتر به دنبال بقا هستند و موضوع توسعه و پیشرفت را از اولویت‌های خود کنار گذاشته‌اند.

عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران با اشاره به مفهوم تاب‌آوری در بخش خصوصی خاطرنشان کرد: تاب‌آوری اکنون به یکی از مهم‌ترین موضوعات مورد توجه بخش خصوصی تبدیل شده است. فعالان اقتصادی تلاش می‌کنند از شرایط سخت فعلی عبور کنند، اما بی‌ثباتی اقتصادی امکان پیش‌بینی آینده را از بسیاری از بنگاه‌ها گرفته است.

عباد درباره اثر بی‌ثباتی اقتصادی بر برنامه‌ریزی بنگاه‌ها گفت: رشد اقتصادی به ثبات نیاز دارد تا بخش خصوصی و بنگاه‌های اقتصادی بتوانند برای آینده تصمیم‌گیری کنند، اما اکنون حتی برنامه‌ریزی برای یک روز آینده نیز برای بسیاری از فعالان اقتصادی دشوار شده است.

وی با اشاره به تغییر افق برنامه‌ریزی در بنگاه‌های اقتصادی افزود: در گذشته بسیاری از شرکت‌ها برنامه‌های سالانه تنظیم می‌کردند و برای یک سال آینده برنامه مشخص داشتند، اما اکنون به دلیل تغییرات مداوم شرایط اقتصادی، مقررات و بخشنامه‌ها، بسیاری از برنامه‌ها حتی باید به صورت هفتگی بازبینی و اصلاح شوند.

«تحریم داخلی» در کنار تحریم خارجی

عباد با اشاره به تغییرات مداوم مقررات داخلی گفت: تغییر مکرر بخشنامه‌ها و مقررات داخلی، فشار مضاعفی بر بخش خصوصی وارد کرده و از نگاه فعالان اقتصادی، این وضعیت در کنار تحریم‌های خارجی نوعی «تحریم داخلی» ایجاد کرده است.

وی درباره همزمانی فشار‌های داخلی و خارجی بر بنگاه‌های اقتصادی بیان کرد: تحریم‌های خارجی نیز روزبه‌روز گسترده‌تر شده و ترکیب فشار‌های خارجی با بی‌ثباتی مقررات داخلی، فضای فعالیت را برای بخش خصوصی بیش از گذشته مبهم کرده است.

عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران درباره نقش دولت و سیاست خارجی در عبور اقتصاد ایران از وضعیت فعلی اظهار کرد: در شرایط فعلی، نقش فعالان حوزه دیپلماسی خارجی و سیاست‌گذاری دولت اهمیت زیادی دارد و رویکرد دولت و وزارت امور خارجه باید به سمت ایجاد تعامل سازنده با جهان حرکت کند.

عباد با اشاره به بی‌ثباتی در طرف‌های خارجی ایران ادامه داد: طرف‌های مقابل نیز با بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری مواجه هستند و تغییرات مداوم تصمیم‌های سیاسی، شرایط فعالیت را برای بنگاه‌های بخش خصوصی ایران دشوارتر کرده است.

وی با اشاره به پیامد‌های تحریم‌ها برای جامعه و بخش خصوصی خاطرنشان کرد: در سال‌های گذشته فشار تحریم‌ها بیش از آنکه مستقیما متوجه دولت باشد، بر مردم و بخش خصوصی وارد شده و افزایش تحریم‌ها نیز فشار بیشتری به بنگاه‌ها و خانوار‌ها منتقل می‌کند.

عضو هیئت نمایندگان اتاق تهران درخصوص آثار محدودیت‌های حمل‌ونقل هوایی افزود: محدودیت‌های پروازی نمونه‌ای از فشار‌هایی است که به‌طور مستقیم زندگی مردم را تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ از سفر شهروندان به کشور‌های دیگر گرفته تا انتقال برخی کالا‌های ضروری مانند دارو که بخشی از جابه‌جایی آنها از مسیر هوایی انجام می‌شود.

عباد در توضیح مسیر مطلوب اقتصاد ایران گفت: امیدواریم وضعیت کشور هرچه سریع‌تر به سمت شرایط عادی حرکت کند و ایران با حفظ اقتدار ملی و ایجاد تعامل سازنده با جهان، بتواند روابط تجاری عادی‌تری برقرار کند.

وی با اشاره به هدف نهایی اصلاحات اقتصادی و بهبود روابط خارجی تاکید کرد: اگر هدف، توسعه کشور، افزایش رفاه مردم و کاهش مشکلات معیشتی است، مجموعه‌ای از اقدامات داخلی و خارجی باید همزمان انجام شود تا اقتصاد ایران بتواند به مسیر توسعه بازگردد.

منبع: اقتصاد آنلاین