صعود بورس، حباب یا رشد بنیادی؟ | دورنمای مسیر بازار سرمایه

به گزارش ایده روز آنلاین، مهدی رباطی، کارشناس اقتصادی، در میزگرد دست‌به‌نقد تلویزیون همشهری هشدار داد ریشه اصلی تورم نه جنگ و نه کسری بودجه، بلکه ناترازی سیستم بانکی است و تا زمانی که حکمرانی میان منافع کشور و منافع الیگارش‌ها انتخاب نکند، این چرخه ادامه خواهد یافت.

یک بازار ارزان پس از رکودی طولانی

رباطی تحلیل خود را با مرور تاریخ بازار آغاز کرد: از سال۹۹ که بازار دچار رکود و وارد دوره کاهشی شد، تا بعد از همین جنگ که یک‌رشد پایدار را شروع کرد، تقریبا در یک بازار بدون رونق و با ارزش معاملات پایین قرار داشتیم؛ به‌غیراز یک دوره کوتاه در ۱۴۰۲.

او علت اقبال دوباره را اینطور توضیح داد: کمرنگ‌شدن بخشی از عوامل، در کنار بحث رشد نرخ ارز و تورم و عقب‌ماندگی از سایر بازارهای دارایی مثل طلا، ارز و مسکن، باعث شد در ۴-۳ ماه گذشته شاهد اقبال فعالان اقتصادی به بازار سهام باشیم. احتمالا این اقبال تا یک یا ۲ سال آینده هم با نرخ نوساناتی ادامه خواهد داشت.

۲ نیروی همیشگی؛ خوش‌بینی و بدبینی

رباطی تأکید کرد که نوسان میان خوش‌بینی و بدبینی ذات همه بازارهای مالی است. در تمام بازارها همیشه ۲ نیرو با هم مقابله می‌کنند، نیروی خوش‌بین و نیروی بدبین. وقتی خوش‌بینی غلبه می‌کند، شاهد رونق و وقتی بدبینی غلبه می‌کند، شاهد رکود و عدم‌اقبال سرمایه‌گذاران هستیم.

او درباره وضعیت فعلی گفت: بازار به‌دلیل اینکه واقعا خیلی ارزان شده بود، جا مانده بود. در بخش واقعی اقتصاد، دارایی‌ها مدام گران می‌شوند، تکنولوژی گران می‌شود، و عمده نیازهای اقتصاد ما در داخل تولید می‌شود و شرکت‌ها فروش و طرح‌های توسعه‌شان برقرار است.

ورود بازیگران بزرگ از طلا و مسکن

رباطی در ادامه با اشاره به تجربه شخصی خود گفت: ابتدای همین امسال، در اوج بدبینی که جنگ قرار است چه بشود، دیدم فعالان بزرگ بازار طلا و مسکن دارند مبالغ قابل توجه، هرکدام بالای یک تا ۲ همت، سرمایه وارد بورس می‌کنند و سود بسیار خوبی هم در این ۴-۳ ماه کردند؛ با این منطق که بازار ارزان است.

او توضیح داد: آن شرکت معدن دارد، فروش دارد، صادرات دارد؛ پتروشیمی و خودروسازی همینطور. تازه در تمام صنایع تقاضا بیشتر است؛ مشکل فروش نداریم، پس بازار متوجه شد که خیلی ارزان است.

جایگاه واقعی بورس؛ ۱۰۰میلیارد در برابر ۴۰۰ تا ۵۰۰میلیارد دلار

صریح‌ترین بخش تحلیل رباطی اینجا بود: اگر بازار به جایگاه واقعی‌اش نرسیده، دلیلش فقط ریسک‌های سیستماتیک است. اگر ریسک‌های سیستماتیک برطرف شود، قیمت بورس ایران این نیست؛ بورس ما حداقل باید بین ۴۰۰ تا ۵۰۰میلیارد دلار مارکت‌کپ داشته باشد که الان حول‌وحوش ۱۰۰تاست.

او خاطره‌ای از برجام نقل کرد: آن موقع هیأت‌های اروپایی می‌آمدند تهران. من با چند هیأت آلمانی، نروژی و ایتالیایی جلسه داشتم. آن موقع مارکت‌کپمان از الان خیلی بالاتر بود. می‌گفتند قیمت‌های مارکت‌کپ شرکت‌های شما خنده‌دار است. مگر می‌شود یک شرکت دارویی با آخرین تکنولوژی دنیا را با ۵۰۰میلیون دلار بخرید؟

نتیجه‌گیری او: اینکه بورس ما اینقدر ارزان است و تا جنگ می‌شود و ترسی می‌آید، همه می‌فروشند، دلیلش ریسک‌های سیستماتیک است. مردم از ترس بازگشت قیمت‌گذاری دستوری، ریسک سیاسی و جنگ می‌فروشند.

پیش‌بینی رشد شاخص تا ۳۰ میلیون

رباطی روایت رایج درباره ریسک جنگ را نقد کرد. در تمام دنیا وقتی جنگ می‌شود، قیمت آپارتمان و ملک خاک می‌شود. چطور در اقتصاد ما قیمت ملک بعد از جنگ ۲ یا ۳ برابر می‌شود؟ اگر واقعا ریسک جنگ جدی است، این تناقض است. در تهران با انواع ریسک زلزله و زیست‌محیطی، چرا قیمت زمین این‌قدر بالاست؟

او نتیجه گرفت: آن آدم‌های باهوش به محض اینکه جنگ تمام شد، پولشان را از بازارهای دیگر آوردند به بازار سهام. آنها می‌دانند بورس ایران این قیمت‌ها نیست و دارند شرکت‌ها را با این قیمت‌ها تملک می‌کنند. من همین مهرماه۱۴۰۵ می‌گویم، شاخص‌های بالای ۳۰میلیون را در ۳-۲ سال آینده خواهیم دید.

او درباره ترس از جنگ گفت: این ترس هست، ولی ترس واقعی نیست. نیروهای مسلح ما نشان دادند آن‌جوری نیستند که زیرساخت‌ها را بزنند. یک دیترنس و بازدارندگی دوطرفه در بحث زیرساخت‌ها وجود دارد.

توصیه به غیرحرفه‌ای‌ها

رباطی توصیه‌ای صریح داشت: افرادی که حرفه‌ای نیستند قطعا سرمایه‌گذاری مستقیم نکنند؛ یا از طریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری اقدام کنند، یا از نهادهای مالی مجاز و رسمی. طمع نکنند که یک‌درصد حق‌الزحمه ندهند و کل سرمایه‌شان را به باد بدهند.

او درباره فازهای شیدایی گفت: این ذات بازارهای مالی است. در طلای جهانی دیدیم که در یک سال از اونس ۴۰۰ به ۵۲۰۰دلار رسید. بعد از فازهای شیدایی، بازارها اصلاح‌های سنگین هم می‌کنند. ولی آنهایی که دید بلندمدت دارند، چون بموقع وارد شدند، پولی که در اصلاح از دست می‌دهند درصد ناچیزی از سودشان است. ممکن است رشدهای عجیب‌وغریب داشته باشیم و یک بخشی از بازار هم اصلاح کند. برای همین توصیه ما ورود از مسیر حرفه‌ای است.

ابرتورم در اقتصاد ایران؛ هرگز!

رباطی با انتقاد از استفاده بی‌دقت از واژه ابرتورم گفت: خیلی‌ها راجع به ابرتورم حرف می‌زنند، ولی نمی‌دانند چیست. ابرتورم وقتی رخ می‌دهد که در اقتصاد کالا نداشته باشی. وقتی تولیدات داری، قفسه‌ها پر است ولی گرانی داری، ابرتورم نخواهی داشت.

او تعریف دقیق داد: ابرتورم یعنی تورم نقطه‌به‌نقطه ماهانه ۳۰درصد شود. ممکن است بعضی‌ها بگویند ما این را به‌خاطر شوک‌های ارزی تجربه می‌کنیم، ولی این ریتم پایدار نیست. مرغ الان انواعش ثابت است.

او افزود: این وقتی رخ می‌دهد که کالا نداری یا با قیمت‌گذاری دستوری دخالت می‌کنی؛ بنگاه انگیزه تولید را کاملا از دست می‌دهد یا کالاها به‌صورت گسترده قاچاق می‌شود. وقتی شما در اقتصاد ایران به این سطح و میزان و تنوع، تولید در اختیار داری، هیچ‌وقت دچار ابرتورم نخواهی شد. ما در بدبینانه‌ترین حالت هم به آن سمت نخواهیم رفت. ونزوئلا به‌دلیل نبود کالا دچار تورم شد. آلمان بعد از جنگ جهانی اول، کالا نداشت. ایران نه؛ کالا دارد و انبارها و قفسه‌ها پر است.

ریشه تورم؛ ۶۰ تا ۷۰درصد ناترازی بانکی

مهم‌ترین بخش تحلیل تورم رباطی اینجا بود: تورم‌مان ۶۰ تا ۷۰درصدش (این عدد احساس نیست، مطالعات است) ریشه در ناترازی سیستم بانکی دارد. بانک مرکزی اگر انضباط پولی را در پیش بگیرد، تکلیف بانک‌های ناتراز را روشن کند، به خزانه قفل بزند، اجازه اضافه‌برداشت ندهد، مشکل تورم تا حدود خیلی زیادی حل می‌شود.

او با استناد به گزارش‌های اقتصادی گفت: حدود ۵۰درصد تورم نتیجه ناترازی سیستم بانکی است. این نشان می‌دهد حرفی که خیلی از کارشناس‌ها می‌زنند — که بنزین را گران کنیم برای کنترل تورم، یا ریشه تورم در کسری بودجه است — اصلا درست نیست. آنها بحث‌های خیلی کم‌اثری هستند. عمده تورم ما ریشه در ناترازی‌های متعددی دارد که از اواسط دهه۸۰ شروع شد.

انتخاب حکمرانی؛ کشور یا الیگارش‌ها؟

رباطی ریشه تورم را در سطح حکمرانی دید: باید بین سقوط اقتصاد کشور و منافع الیگارش‌ها انتخاب کنیم. حکمرانی باید با خودش تعیین تکلیف کند. در عرض یک سال می‌توان تورم را تا اعداد معقولی کنترل کرد. الان الیگارش‌ها و برخی مالکان بانک‌های خصوصی مانع کنترل تورم می‌شوند.

او افزود: تورم ما ریشه‌اش ساختاری و اقتصادی-سیاسی است. تورم شاخصی است که نشان می‌دهد یک سیستم حکمرانی کشورش را خوب اداره می‌کند یا نه. تمام ناکارآمدی‌های اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی سرآخر خودش را در تورم نشان می‌دهد.

او با مثال‌های بین‌المللی گفت: آرژانتین چرا تورم ۱۲۰-۳۰درصد دارد، با اینکه حیاط خلوت آمریکا و اسرائیل است؟ چون طبقه الیگارش نمی‌گذارد کار کشور خوب انجام شود. ترکیه تا ۹۰درصد تورم دارد. از آن طرف کره‌شمالی چرا تورمش یک‌پنجم ایران است؟ چرا تورم روسیه تک‌رقمی است؟ چون نابیولینا، رئیس بانک مرکزی روسیه با حمایت حاکمیت سیاسی، سیاست‌های پولی درست اتخاذ کرد؛ با شروع جنگ اوکراین بانک‌ها را منضبط کرد و تورم ۸ درصد شد. مسئله ما هم همین است. یا مگر زمان محمدرضا پهلوی تورم بالای ۳۰درصد نداشتیم؟ چون کشور بعد از سال ۱۳۵۳ دچار بی‌انضباطی پولی شد.

جنگ کاتالیزور است، نه ریشه گرانی

رباطی درباره نقش جنگ در افزایش قیمت‌ها و تورم گفت: مثل این می‌ماند که بگویید من دیابت دارم، قند روی ۳۰۰ است، حالا این قندی که با چایی خوردم قند ۳۵۰… چقدر تأثیر دارد؟ قطعا تأثیر دارد. بسنت نشسته حساب‌وکتاب کرده؛ گفته پایه پولش این‌قدر می‌رود بالا، تورم این است. ما قبل از جنگ هم حساب‌وکتاب می‌کردیم و می‌گفتیم دلار آخر ۱۴۰۵ بالاتر می‌رود. جنگ باعث می‌شود این اتفاق زودتر بیفتد؛ جنگ کاتالیزور است. ولی اصل موضوع تفاوت نمی‌کند. ۱۳-۱۲ سال است قدرت خرید کم شده، درآمد سرانه پایین آمده، تورم بالا رفته، طبقه زیر خط فقر افزایش یافته؛ ۱۴-۱۳ سال گذشته که جنگ نبوده هم همین بوده است.

راهکار کوتاه‌مدت؛ کالا به مردم بدهید، نه پول

رباطی در جمع‌بندی با اشاره به اقدام خوب شهرداری تهران در اجرای «طرح تورم صفر» گفت: در کوتاه‌مدت‌ بهترین کار این است که دولت سبد کالا به مردم بدهد، شبیه به اقدامی که شهرداری تهران انجام داده و مردم بابت افزایش قیمت کالاها به‌ویژه کالاهای اساسی دیگر نگرانی ندارند. با این کار هم تولید حمایت می‌شود و هم مصرف‌کننده خیالش تخت است که کالری‌اش تأمین می‌شود.

او تأکید کرد: حتی با چاپ پول، کالا را برای مردم تأمین کنید و پول ندهید. بساط کالابرگ الکترونیکی که ناموفق بود باید جمع شود.

رباطی گفت: مردم آگاه باشند؛ کلاه گشادی سرشان می‌گذارند که می‌گویند اوضاع اقتصادی‌شان بد است چون با آمریکا تنش داریم؛ واقعیت این است که ریشه مشکلات ما عمدتا در وضعیت نابسامان اقتصادی، ناکارآمدی حکمرانی، فساد و موضوعات ساختاری داخلی است. شاید ۲۰درصد آن موضوعات باشد، آن هم کاتالیزور است. اگر حکمرانی را مثل روسیه که تحریم‌هایش از ما بدتر است و هر روز زیرساخت‌هایش می‌خورد، درست بکنیم، از رکود تورمی و شرایط بد اقتصادی خارج خواهیم شد.