«دوک دو لاله‌زار» که بود؟ | لاله‌زار را ٩٠ هزار تومان فروختند

ایده روز آنلاین– نصیبه سجادی: سعید نفیسی متولد تهران که جای‌جای این شهر و تاریخش را در کتاب «تهران قدیم» به خوبی به نگارش درآورده ضمن اشاره به مختصات جغرافیایی تهران سال‌های ١٢٠٠ – ١٣٠٠ می‌گوید:« گرداگرد شهر را خندق فراگرفته بود و از اطراف شهر دروازه‌هایی داشت که کاشیکاری بسیار زیبای برخی از آنها معروف بود و دروازه‌هایی که اطراف شهر ساخته بودند، هر کدام نامی داشت.»

وزیر مختار ایران، دوک لاله‌زار

تمام قسمت شمالی تهران از میدان سپه و خیابان شاهرضا(انقلاب) از زمین‌های بیرون شهر بود که تازه در گوشه‌وکنار آنها ساختمان‌هایی بنا کرده بودند. محله شاه‌آباد امروز را بدان جهت که شب‌ها هنوز شغال‌های بیرون شهر به آن هجوم می‌کردند، «شغال‌آباد» می‌گفتند. نفیسی می‌گوید: «در این قسمت از شهر هفت باغ بسیار بزرگ بود که آب و درخت فراوان داشتند و نه‌تنها گردشگاه‌های بسیار زیبا بودند، بلکه در اصلاح آب‌وهوای شهر فوق‌العاده موثر بودند.»

او ادامه می‌دهد: «در تمام طول خیابان لاله‌زار، از خیابان اکباتان تا چهارراه مخبرالدوله، باغ لاله‌زار بود متعلق به دربار سلطنت که مهم‌ترین گردشگاه ناصرالدین‌شاه بود و تا او زنده بود، هر سال روز سیزدهم فروردین را به‌اصطلاح آنجا بدر می‌کرد و از عجایب این بود که در آن روز تمام زنان و دختران سلطنت از دور و نزدیک و حتی عمال دربار، بزرگ و کوچک و پیر و جوان به آن باغ می‌رفتند و مهمان شاه بودند و بی‌حجاب دور او را فرا می‌گرفتند؛ زیرا معتقد بودند درحالی‌که زنان و دختران از ۹ سال به بالا همه می‌باید در پرده باشند و رو بگیرند، شاه به همه محرم است.»

به گفته این تهرانشناس، در قسمت جنوبی این باغ در حاشیه خیابان اکباتان، باغ‌وحشی ترتیب داده بودند که در زمان او دیگر از میان رفته بود، ولی می‌گفتند اقسام مختلف جانوران را در آن جا داده بودند.

نفیسی می‌گوید: «باغ لاله‌زار ساختمانی داشت که اکنون در پشت مغازه چرخ‌فروشی سینگر هنوز باقی است و شنیده‌ام که مؤیدالسلطنه که وقتی وزیر مختار ایران در برلن بوده، چون این ساختمان و قسمتی از زمین‌های اطراف آن را خریده بود، در اروپا که بود، به تقلید اعیان و اشراف اروپا نام اعیانی خود را «دوک دو لاله‌زار» گذاشته بود و کارتی به همین عنوان چاپ کرده بود.»

وقتی باغ لاله‌زار قطعه‌قطعه شد

داریوش شهبازی، نویسنده فرهنگ ۲۰ جلدی تاریخ تهران، با بیان اینکه پس از سفر ناصرالدین‌شاه به فرنگ بحث باغداری میان اعیان و اشراف تهرانی و ایرانی باب شد و برخی از شاهزادگان و حتی خود ناصرالدین‌شاه مبادرت به استخدام باغبان‌ها و باغداران فرنگی کردند، می‌گوید: «ناصرالدین‌شاه بعد از مدتی باغ لاله‌زار را به فروش گذاشت و با اینکه دکتر تولوزان، پزشک شاه بارها خواست مانع شود، نشد. تولوزان می‌گفت این باغ حکم ریه شهر تهران را دارد، باید آن را حفظ کرد.»

به گفته شهبازی شاه قجر باغ را ٩٠ هزار تومان فروخت. اراضی باغ بعدها قطعه‌قطعه شد، باغ امین لشکر (بانک شاهی، بانک شاهنشاهی، بانک بازرگانی فعلی)، خیابان لاله‌زار، خیابان اکباتان، خیابان سعدی و… همگی در همین اراضی احداث شد و این‌گونه در اوایل قرن چهاردهم قمری «خیابان لاله‌زار» در تهران تولد یافت.