علم صالح: شکست جمهوری‌خواهان «نه» بزرگ به جنگ‌افروزی بی‌منطق بود/ دیپلماسی تنها روزنه خروج آبرومندانه کاخ سفید از شکست سه‌گانه است

ایده روز آنلاین – علم صالح، دانشیار مطالعات خاورمیانه در دانشگاه ملی استرالیا، در گفت‌وگو با خبرگزاری ایده روز آنلاین اظهار داشت: «در میدان عمل، از دست رفتن اکثریت مجلس نمایندگان و سنا، معادلات جنگ میان واشنگتن و تهران را تغییر می‌دهد و آزادی عمل سیاسی و نظامی ترامپ را به شکل چشمگیری سلب می‌کند. دموکرات‌ها از زمان آغاز به کار کنگره جدید در ژانویه ۲۰۲۷ اهرم‌های مؤثری برای مهار کاخ سفید در اختیار دارند؛ از جمله در دست گرفتن سکان نظارت بر بودجه‌های جنگی و ممانعت از تأمین مالی ماجراجویی‌های نظامی جدید، اعمال نظارت سخت‌گیرانه بر هزینه‌های جاری پنتاگون، برگزاری جلسات تفحص و استماعِ فرساینده با حضور وزرا و فرماندهان نظامی که بار روانی و سیاسی سنگینی بر دوش دولت ترامپ تحمیل می‌کند، و همچنین فعال‌سازی قوانین اختیارات جنگی (War Powers Resolution) که هزینه نهادی تداوم نبرد را افزایش می‌دهد.»

در ادامه بخشی از گفتگو علم صالح با ایده روز آنلاین را می‌خوانید؛

شکست جمهوری‌خواهان «نه» بزرگ به جنگ‌افروزی بی‌منطق بود؛ کنگره دموکرات مانور نظامی ترامپ را به شدت محدود می‌کند

آنچه در روز انتخابات میان‌دوره‌ای رخ داد و موازنه قدرت را در واشنگتن دگرگون کرد، صرفاً یک اعتراض مقطعی به تبعات معیشتی یا قیمت بنزین نبود، بلکه در درجه نخست یک «نه» بزرگ به خودِ پدیده جنگ بود. این تصور که رأی‌دهنده آمریکایی صرفاً بر پایه بهای سوخت دست به انتخاب زد، تقلیل ماجراست. واقعیت این است که بخشی از بدنه جامعه، شعارهای انتخاباتی ترامپ مبنی بر پایان دادن به جنگ‌های فرسایشی و بیهوده را باور کرده بودند؛ اما در عمل مشاهده کردند که او کشور را وارد یکی از غیرضروری‌ترین، بی‌حاصل‌ترین و غیرقانونی‌ترین منازعات معاصر کرد؛ نبردی بدون راهبرد مشخص که تا به امروز به هیچ‌یک از اهداف اعلامی خود دست نیافته است.

بنابراین، خروجی این انتخابات یک پیام آشکار علیه توسل افراطی به زورِ خالی از تعقل بود. حتی رهبران اروپایی نیز پس از این تحول دریافتند که تمرکز غرب باید بر بحران‌های داخلی قرار گیرد و نظم‌های ادعایی پیشین دیگر پاسخگوی نیازهای سیاسی، امنیتی و اجتماعی نیست. گرچه این رخداد ساختارهای کلان قدرت در آمریکا را یک‌شبه دگرگون نمی‌کند، اما زنگ خطری تاریخی به صدا درآورده تا قدرت‌های غربی در سیاست‌های مداخله‌جویانه و توسل بی‌محابا به ابزارهای نظامی در خاورمیانه، آسیا و اروپا تجدیدنظر کنند.

در میدان عمل، از دست رفتن اکثریت مجلس نمایندگان و سنا، معادلات جنگ میان واشنگتن و تهران را تغییر می‌دهد و آزادی عمل سیاسی و نظامی ترامپ را به شکل چشمگیری سلب می‌کند. دموکرات‌ها از زمان آغاز به کار کنگره جدید در ژانویه ۲۰۲۷ اهرم‌های مؤثری برای مهار کاخ سفید در اختیار دارند؛ از جمله در دست گرفتن سکان نظارت بر بودجه‌های جنگی و ممانعت از تأمین مالی ماجراجویی‌های نظامی جدید، اعمال نظارت سخت‌گیرانه بر هزینه‌های جاری پنتاگون، برگزاری جلسات تفحص و استماعِ فرساینده با حضور وزرا و فرماندهان نظامی که بار روانی و سیاسی سنگینی بر دوش دولت ترامپ تحمیل می‌کند، و همچنین فعال‌سازی قوانین اختیارات جنگی (War Powers Resolution) که هزینه نهادی تداوم نبرد را افزایش می‌دهد.

البته این محدودیت‌ها از منظر حقوق اساسی به معنای خلع‌سلاح کامل اختیارات فرماندهی کل قوای رئیس‌جمهور نیست؛ ترامپ همچنان تصمیم‌گیرنده نهایی است و می‌تواند مصوبات کنگره را وتو کند. بنابراین آنچه رخ داده «محدود شدن شدید فضای مانور سیاسی و نهادی ترامپ» است، نه زوال تام اختیارات اجرایی او.

دیپلماسی تنها روزنه خروج آبرومندانه کاخ سفید از شکست سه‌گانه است

از سوی دیگر، نباید پنداشت که شکست جمهوری‌خواهان الزاماً به معنای چرخش خودکار واشنگتن به سمت یک صلح بنیادین است یا دموکرات‌ها خواهان پیروزی دیپلماتیک ایران هستند؛ خیر، دموکرات‌ها نیز در قبال مسائل کلان امنیتی منافع خود را دارند، اما میان ترامپ و جریان سنتی محافظه‌کار تفکیک قائل می‌شوند. با این حال، در شرایطی که ترامپ در سه جبهه نظامی، اقتصادی و سیاسی سرخورده شده و در طول ماه‌های گذشته نتوانسته حتی یک کشور — به جز اسرائیل — را برای پیوستن به این ائتلاف اقناع کند، دیپلماسی تنها «روزنه خروج آبرومندانه» برای اوست. فشارهای فزاینده کنگره می‌تواند انگیزه کاخ سفید را برای مذاکراتی جدی‌تر و دستیابی به توافقی مرحله‌ای تقویت کند تا ترامپ بتواند در افکار عمومی داخلی آن را به عنوان یک دستاورد امنیتی به تصویر بکشد.

ایران این تحولات را با دقت زیر نظر دارد. تهران تا به امروز موفق شده هزینه‌های راهبردی جنگ را برای آمریکا تا سطح اقتصاد داخلی آن بالا ببرد و اکنون می‌تواند از تنگناهای نوظهور ترامپ برای تقویت جایگاه چانه‌زنی خود پای میز مذاکرات بهره‌برداری کند. برای شکل‌گیری یک راهکار پایدار دیپلماتیک، واشنگتن باید انعطاف نشان داده و امتیازات ملموسی اعطا کند؛ در نقطه مقابل نیز تدبیر حکم می‌کند که فضای سیاسی لازم به ترامپ داده شود تا بتواند خود را از بن‌بست این بحران چندلایه خارج سازد و راه برای یک تنش‌زدایی مرحله‌ای هموار شود.

۲۱۹