آیا آیت‌الله خامنه‌ای با توسعه مخالف است؟/ اختلاف رهبرانقلاب با مرحوم هاشمی در این زمینه بر سرچه بود؟

در این جهان جدید مجدداً تنوع استراتژی‌های توسعه معنادار شده. ادبیات مولدسازی به‌عنوان بدیل خصوصی‌سازی رونق گرفته، سرمایه‌داری دولتی نه به‌عنوان یک عیب، بلکه به‌عنوان یک موتور توسعه مورد توجه قرار دارد. برنامه صنعتی روند اصلی ادبیات اقتصادی است. حتی صندوق بین‌المللی پول صراحتاً حدی از کنترل‌های ارزی را به‌رسمیت می‌شناسد و در آزادسازی‌های قیمتی کاملاً با تعدیلات تدریجی مثل تجربه تونس همراه است. سهم چین از تأمین مالی خارجی در جهان با فاصله بیش از کلوپ پاریس است. اروپا تصمیم گرفته از یک اتحادیه با حساب جاری مثبت به یک اتحادیه با حساب سرمایه مثبت تبدیل شود چنانکه لاگارد اخیراً و صراحتاً درباره آن حرف‌زده. تجارت بین‌الملل به سرعت خصوصاً بعد از کرونا و بعد از جنگ اوکراین به‌نفع زنجیره‌های منطقه‌ای ولی امن عقب‌نشینی کرده. فراتر و مهم‌تر از همه این‌ها ترازپرداخت از زاویه برابر کردن مازاد حساب جاری بین بلوک‌ها اکنون زبان اصلی سیاست خارجی در جهان و بسیار توضیح‌دهنده‌تر از حقوق بین‌الملل است. 

این جهانی است که استقلال در آن نه‌تنها در تضاد با توسعه نیست، بلکه یک امتیاز ذاتی برای ورود به معاملات متقابل با زنجیره‌های منطقه‌ای مختلف و ورود به معاملات سطح بالا با سه قدرت اصلی است. این جهانی است که نه‌تنها شوک درمانی در آن فضیلت نیست، بلکه اساساً در خود صندوق بین‌المللی پول هم با شک و نقد به آن پرداخته می‌شود. این جهانی است که دولت بزرگ به معنای سهم بالاتر بودجه از تولید ناخالص داخلی را نه تنها می‌پذیرد، بلکه توصیه می‌کند. رسانه‌های جریان اصلی به‌وضوح هر روز تکرار می‌کنند که در رقابت امنیتی بر سر حوزه‌های کلیدی قدرت (هوش مصنوعی، رایانش کوانتومی و داروهای زیست شناختی جدید) یا باید شرکت‌های خصوصی در سایز آمریکا داشته باشید و یا نهادهای دولتی بزرگ به شما کمک کنند. در این شرایط اساساً دستور کار محدود کردن دولت به تنظیم‌گری و تبدیل تصدی‌گری به یک امر مورد شماتت، نه‌تنها بی‌معنا بلکه واپس‌گرایانه است. در جهان جدید برای کشوری مثل ایران که کاملاً از تجارت و تسویه بین‌المللی اخراج شده تلاش برای بازگشت به یک روند در حال افول مثل تجارت جهانی بی‌معناست و از قضا زمین بازی برای تجارت دو جانبه و نگاه امنیتی به ترازپرداخت‌ها کاملاً آماده است. 

جهان جدید مجدداً به شما این بخت را می‌دهد که استراتژی‌های موفقی از توسعه را الگوبرداری کنید که استقلال بخش لازم آن است. نه‌تنها نباید امتیاز امنیتی بدهید، بلکه اینکه چگونه از خودتان دفاع کنید یک بخش ناگسستنی از برنامه توسعه شماست. جهان جدید نه‌تنها اصلاحات قیمتی و شوک درمانی را به شما توصیه نمی‌کند، بلکه فراتر از کنترل تورم خود قدرت خرید برای آن یک مسئله است و دولت‌ها مستقیماً در حوزه انرژی، غذا و دارو مداخله می‌کنند تا قدرت خرید را در آن افزایش دهند و مثال‌ها در این مورد آن‌قدر متنوع است که مقاله جدایی را می‌طلبد. 

این حقایق به این معناست که کلان روش آیت‌الله خامنه‌ای نه‌تنها با توسعه در جهان جدید هم‌خوان است، بلکه اساساً توسعه بدون آن‌ها بی‌معناست. البته در لایه خردتر حتماً می‌توان به سیاست‌هایی که در دوره زعامت ایشان بوده است مثل آزادسازی بازار پول و واگذاری مالکیت شرکت‌های دولتی و تضعیف دولت از این مسیر نقد داشت ولی این‌ها چیزهای غیرقابل جبران نیست (بدون آنکه نیاز باشد دولت در تعهدات خود نکول کند).
اگر به‌صورت کمّی و سنجش‌پذیر بخواهیم اهداف در دسترس و معقول برای جمهوری اسلامی ایرانی که درک جدیدی از توسعه پیدا کرده معرفی کنیم، تصویر زیر قابل ارائه و مدخلی برای گفت‌وگوهای بیشتر است: 

ایران با رشد متوسط 5 درصد سالانه به نحوی که حداقل رشد 3.5 درصد در آن ضمانت شده است، با روابط متوازن با سه بلوک چین، روسیه و آمریکا استقلال خود را از طریق وابستگی‌های متقابل با بلوک‌های مختلف تضمین کرده، با موفقیت دور اول صنایع پیشران خود را توسعه داده و آن‌ها را از شمول حمایت ترجیحی خارج کرده، سهم مالکیت خانوار به متوسط دهه هشتاد بازگشته، با موفقیت یک سناریوی رفاهی شامل خوراک، بهداشت و مسکن را پوشش داده است. ایرانی که نه‌تنها یک برنامه همکاری نظامی فناوری بالا را با طرف‌های خارجی توسعه داده، بلکه یک برنامه تولید انبوه نظامی با فناوری عمومی‌تر را با بخش خصوصی داخلی ایجاد کرده است. 

17302